COP مخفف عبارت Conference of Parties کنفرانس سالانه تغییر اقلیم سازمان ملل متحد است که سران و نمایندگان بخشهای دولتی، شرکتها، موسسات مالی، دانشگاهیان، نهادهای مردمی، اصحاب رسانه و … در آن حاضر میشوند و برنامههای خود را برای کاهش دمای کره زمین و جلوگیری از اثرات مخرب تغییر اقلیم ارائه میدهند. این کنفرانس در دو منطقه آبی و سبز برای مخاطبان برگزار میشود.
منطقه آبی منطقهای است که توسط کنوانسیون تغییرات آب و هوایی سازمان ملل UNFCC اداره شده و به شرکتکنندگان معتبر مانند طرفهای سیاسی، رهبران جهان، رسانهها و ناظران استاین اختصاص دارد. منطقه شامل سالن عمومی اصلی، اتاقهای مذاکره، غرفهها و فضاهای اداری و مناطقی است که برای برگزاری اجلاس جهانی تغییر اقلیم و رویدادهای جانبی آن در نظر گرفته میشود. از سوی دیگر، منطقه سبز فضایی است که با مدیریت کشور برگزارکننده، سازمانهای غیردولتی، شرکتهای خصوصی و جامعه مدنی گرد هم آمده تا راهحلهای نوآورانه خود برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای، استفاده از انرژیهای پاک، راهکارهای کاهش مصرف انرژی، تامین مالی، بازار کربن، فرهنگسازی و … را ارائه کنند و آخرین روندها در زمینه پایداری را به بحث و تبادلنظر بگذارند.
کنفرانس تغییر اقلیم، از سال 1990، برای مذاکره بر سر پروتکل کیوتو به منظور ایجاد تعهدات الزامآور قانونی برای کشورهای توسعه یافته جهت کاهش انتشار گازهای گلخانهای، فعالیت خود را آغاز کرده است و تاکنون 28 دوره از برگزاری آن میگذرد. توافقنامه پاریس یک معاهده بینالمللی الزامآور قانونی در مورد تغییرات آب و هوایی است که در 12 دسامبر 2015 در کنفرانس تغییرات آب و هوایی سازمان ملل متحد COP21 در پاریس، فرانسه، توسط 196 طرف به تصویب رسید و در 4 نوامبر 2016 لازمالاجرا شد. هدف اصلی این توافق حفظ “افزایش میانگین دمای جهانی به کمتر از 2 درجه سانتیگراد بالاتر از سطوح قبل از صنعتی شدن” است. توافقنامه پاریس چارچوبی را برای حمایت مالی، فنی و ظرفیت سازی برای کشورهایی که به آن نیاز دارند ارائه میکند.
اجرای توافقنامه پاریس مستلزم برخی تحولات اقتصادی و اجتماعی است و کشورها ملزم هستند برنامههای اقدام ملی آب و هوایی خود را به شکل 5 ساله تحت عنوانNDCs ارائه کنند. گفتنی است ایران در کنار لیبی و یمن و بنا بر برخی دلایل سیاسی و امنیتی جز 3 کشوری است که تا کنون به این توافقنامه ناپیوسته است.
با اذعان به این که برای محدود کردن گرمایش جهانی به 1.5 درجه سانتیگراد، اقدام سریعتری لازم است، COP27 از طرفین درخواست کرده تا اهداف 2030 را در NDCهای خود مجددا بررسی و تقویتکنند تا با هدف دمایی توافق پاریس تا پایان سال 2023 مطابقت داشته باشند. کشورها برای دستیابی به اهداف کاهش انتشار خود برنامههای متعددی را تا افق 2030 در دستور کار قراردادهاند که گزارش مستمر آن را سالانه ارائه میکنند.
COP28 سال گذشته در کشور امارات و در همسایگی ما برگزار شد و بالای 80 هزار نفر در این کنفرانس حاضر شده و سران بیش از 35 کشور (در سطح پادشاه و رییس جمهور) برای اعلام برنامه و تعهدات خود در روزهای اولیه اجلاس حضور داشتند.
در COP28 علی رغم اصرار شدید 127 کشور، تعهد کنارگذاشتن سوختهای فسیلی تصویب نشد و به جای آن واژه “گذار از سوختهای فسیلی” و رسیدن به کربن صفر تا 2050 مورد تایید قرار گرفت. از دیگر دستاوردهای این اجلاس میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
- تصویب ایجاد صندوق بینالمللی ضرر و زیان با اهدا صدها میلیون دلار به کشورهای فقیر و آسیبپذیر برای مقابله با تغییرات اقلیمی (از زمان فعال شدن صندوق تاکنون بیش از 655 میلیون دلار جمعآوری شده است)
- تعهد 50 شرکت نفت و گازی برای به صفر رسان انتشار گاز متان و فلر تا سال 2030 (امارات 100 میلیون دلار به صندوق جدید متان بانک جهانی کمک کرد)
- تعهد به گسترش انرژیهای تجدید پذیر با هدف 3 برابر کردن ظرفیت آن تا سال 2030 و با تمرکز بر فناوریهای سبز نظیر هیدروژن و ذخیره کربن و 2 برابر کردن نرخهای سالانه بهره وری انرژی توسط 118 کشور از جمله آمریکا و چین
- تعهد بیش از 60 کشور به کاهش انتشارات ناشی از سیستمهای سرمایشی
- ارائه کمکهای فوری پس از فاجعه اقلیمی (بانک جهانی دامنه شرایط بدهی مقاوم در برابر آب وهوا را در وامهای خود گسترش داد تا شامل تمام وامهای موجود بانک جهانی برا ی کشورهای آسیبپذیر شود. امارات متحده، بریتانیا، آلمان و ایالت متحده آمریکا بیش از 300 میلیون دلار به صندوق جدید کمکهای فوری پس از فاجعه اقلیمی کمک کردند.)
کنفرانس بعدی آب و هوای سازمان ملل متحد در سال 2024، قرار است از 11 تا 24 نوامبر (21 آبان تا 4 آذر 1403) در باکو آذربایجان، که در مرز اروپای شرقی و غرب آسیا قرار دارد، برگزار شود. دولت آذربایجان مختار بابایف وزیر محیط زیست را برای رهبری رویداد COP29 انتخاب کرد. معمولا انتخاب میزبان برای این کنفرانسها به صورت شورایی تعیین میشود. آذربایجان هم از طریق رایزنی خصوصا با کشورهای مرکزی اروپا توانست میزبانی این کنفرانس را به دست بیاورد. این کنفرانس از نظر سطح و میزان شرکتکنندگان و جنبهی تخصصی که در بررسی و اتخاذ تصمیم در تدابیر لازم در مسائل زیست محیطی دارد؛ کنفرانس بسیار مهمی است اما جنبه سیاسی تعیین کننده در مسائل جغرافیای سیاسی نخواهد داشت. این کنفرانس در پنج حوزه کلیدی مثل آب، طبیعت، غذا، کربنزدایی و سازگاری با تغییرات آب و هوایی است. به هر حال اگر کشور میزبان بتواند این کنفرانس را با موفقیت برگزار کند، دستاورد مهمی را در کارنامه دیپلماسی بینالمللی خود ثبت کرده است. وقتی رهبران بیش از صد کشور جهان، سازمانهای مردم نهاد و نمایندگان شرکتهای بزرگ در یک مکان جمع میشوند حتما رایزنیهای دو جانبه و چند جانبه مهمی انجام میشود.
در پاسخ به این سوال که ایران چه نقشی میتواند در این کنفرانس داشته باشد باید گفت که پنج محور آب، طبیعت، غذا، کربنزدایی و سازگاری با تغییرات آب و هوایی که جز اهداف کنفرانس COP29 است، مسائلی است که کشور ما نیز با آنها دست به گریبان است و طبیعتا مشارکت جمهوری اسلامی ایران میتواند دستاوردهایی را برای کل منطقه قفقاز و قفقاز جنوبی و کل منطقه اوراسیا داشته باشد.
بر کسی پوشیده نیست که از موضوعات بسیار مهم برای کشورهای این منطقه در کنار مسائل زیست محیطی بحث منابع آبی است و این موضوع بسیار مهم است. منطقه قفقاز از دیرباز یک منطقه کوهستانی سرشار از منابع آبی و فضای سبز و جنگلهای انبوه و تولید قابل توجه محصولات کشاورزی بوده است. لذا این هم موضوعی است که به شکلی با اولویتهای اساسی کشور در تامین کالاهای اساسی غلات و دیگر نیازهای کشاورزی کشورمرتبط است.
به طور خلاصه دلایل حضور ایران در COP29 را میتوان به شرح ذیل عنوان کرد :
- قرارداشتن ایران در بین کشورهای اصلی تولیدکننده گازهای گلخانهای در جهان علیرغم GDP پایین
- سهم پایین انرژیهای تجدیدپذیر از سبد انرژی کشور
- مصرف غیر بهینه انرژی و سوختهای فسیلی در کشور
- سهم بالای انتشار کربن و نبود برنامههای مشخص در دولت و بخش خصوصی برای کاهش انتشارات
- عدم بهرهبرداری از وامها و صندوقهای بینالمللی در حوزه پروژههای محیط زیستی
- عدم بهره برداری بخش خصوصی از بورس کربن
- ناآشنایی بازارهای منطقه و سایر کشورها با توانمدیهای بخش خصوصی در حوزه انرژی و محیط زیست
- تعاملات ناکافی دولت با سایر کشورها برای رفع موانع فعالیت بخش خصوصی در حوزه محیط زیست
ولی متاسفانه تا امروز که یک هفته به آغاز برگزاری کنفرانس باقی مانده همچنان برنامه دولت ایران جهت حضور در این اجلاس نامشخص است. اما قابل توجه است که نمایندگان بخش خصوصی از اتاق بازرگانی جهت آشنایی با آخرین دستاورد کشورها در حوزه کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و استفاده از انرژی های پاک در این کنفرانس حاضر خواهند شد.
آزاده انتظاری
مدیر ارتباطات شرکت و مشاور کمیسیون انرژی و محیط زیست اتاق بازرگانی تهران
