اورهال یا تعمیرات اساسی، یک فرآیند استراتژیک در صنایع سنگین (نفت و گاز، نیروگاه و تولیدی) است که طی آن تجهیزات برای بازیابی قابلیت اطمینان و برگشت به شرایط طراحی از مدار خارج می‌شوند. برخلاف تعمیرات جاری، اورهال به دلیل ماهیت تهاجمی، محدودیت‌های زمانی، تراکم بالای نیروی انسانی و هم زمانی چند فعالیت در فضای محدود، از پرخطرترین مراحل چرخه عمر دارایی‌ها محسوب می‌شود و باید به‌صورت متوالی مورد بازرسی فنی و کنترل کیفیت قرار گیرند.

در زمان اورهال، برای انجام کارهای مختلف معمولاً برخی سیستم‌های حفاظتی و ایمنی به ناچار غیرفعال می‌شوند و به علت باز شدن خطوط انتقال انرژی، تماس با مواد شیمیایی/فرآیندی و تغییر پیکربندی تجهیزات، محیط کار ناپایدارتر می‌شود. از این رو، بازرسی فنی حین اورهال فقط یک اقدام مهندسی برای ارزیابی سلامت قطعات نیست؛ بلکه یک فیلتر ایمنی حیاتی است که باید از حوادث فاجعه بار مثل نشت مواد خطرناک، انفجار و آسیب شدید جلوگیری کند. موفقیت اورهال وقتی حاصل می‌شود که در کنترل کیفیت، ایمنی بازرسی با تداوم تولید هم‌زمان مدیریت شود و استانداردهای سخت‌گیرانه ستون اصلی عملیات اجرایی باشند.

در ادامه، نکات کلیدی ایمنی در حین بازرسی اورهال را به صورت تشریحی و با تکیه بر استانداردهای مرجع بررسی می‌شود.

1. آمادگی و آموزش پرسنل

– قبل از شروع به کار، تمامی پرسنل باید از تأمین نیازهای ایمنی آگاه باشند. آموزش‌هایی در زمینه مواد خطرناک، روش‌های ایمنی کار و نحوه واکنش در مواقع اضطراری باید ارائه شود.

2. تجهیزات حفاظت فردی (Personal Protective Equipment – PPE)

تجهیزات حفاظت فردی خط دفاعی نهایی بازرس است.

استاندارد مرجع: OSHA 1910.132 (الزامات کلی تجهیزات حفاظت فردی).

بسته به نوع بازرسی، بازرس باید از کلاه ایمنی، عینک ایمنی، کفش ضد جرقه (Antistatic)، لباس کار مقاوم در برابر حریق (FRC)، دستکش‌های شیمیایی و در صورت لزوم دستگاه تنفسی (SCBA/SABA) استفاده کند.

3. ایمنی در محیط کار

– محیط کار باید به دقت بررسی شود تا از وجود خطرات احتمالی مانند مواد شیمیایی سمی، برق گرفتگی و یا تجهیزات خطرناک اطمینان حاصل شود.

۴. مدیریت انرژی و جداسازی (Isolation)

پیش از شروع هرگونه بازرسی کنترل کیفیت یا تعمیر، باید تمام منابع انرژی (الکتریکی، مکانیکی، هیدرولیکی، شیمیایی) به‌طور ایمن قطع شوند.

استاندارد مرجع: OSHA 29 CFR 1910.147 (موسوم به استانداردهای Lockout/Tagout – LOTO).

این استاندارد تأکید دارد که باید تجهیزات از تمام منابع انرژی ایزوله شده و قفل (Lock) و برچسب (Tag) مخصوص نصب شود تا از راه‌اندازی تصادفی تجهیز در حین بازرسی توسط پرسنل دیگر جلوگیری شود. همچنین تخلیه انرژی‌های باقی مانده (مثلاً فشار خطوط لوله) حیاتی است.

۵. ورود به فضاهای بسته (Confined Space Entry)

بسیاری از بازرسی‌های فنی اورهال شامل ورود به داخل مخازن، برج‌ها یا ظروف تحت فشار است که “فضای بسته” محسوب می‌شوند.

استاندارد مرجع: OSHA 29 CFR 1910.146 و API RP 2015 (تمیزکاری و ایمنی مخازن).

تست اتمسفر: قبل از ورود، باید اتمسفر داخل فضا از نظر میزان اکسیژن، گازهای قابل اشتعال (LEL) و گازهای سمی (مانند H2S) توسط افراد آموزش دیده تست شود.

تهویه: استفاده از سیستم‌های تهویه مکانیکی برای حفظ کیفیت هوا الزامی است.

نگهبان (Attendant): همیشه باید فردی در بیرون فضای بسته حضور داشته باشد تا در صورت بروز حادثه، عملیات نجات را هماهنگ کند.

۶. کنترل مواد شیمیایی و گازهای سمی (Hazardous Materials)

در صنایع نفت و گاز، حضور گازهای کشنده مثل سولفید هیدروژن (H2S) یا مواد سرطان زا مثل بنزن، تهدیدی جدی است.

استاندارد مرجع: API RP 2219 (ایمنی عملیات تخلیه و تمیزکاری تجهیزات).

بازرس باید مجهز به دستگاه‌های تشخیص گاز فردی (Personal Gas Monitor) باشد. قبل از بازرسی، تجهیزات باید مطابق با روش‌های استاندارد (Purging/Flushing) کاملاً از مواد شیمیایی تخلیه و پاکسازی شوند (Decontamination).

۷. کار در ارتفاع و پیشگیری از سقوط

بسیاری از تجهیزات بازرسی (مانند بالای ستون‌ها یا مخازن مرتفع) نیاز به دسترسی در ارتفاع دارند.

استاندارد مرجع: OSHA 1926 Subpart M (استانداردهای حفاظت در برابر سقوط).

استفاده از داربست‌های استاندارد (مطابق با OSHA 1926.451)، مهاربندها (Harness)، لایف‌لاین‌ها و اطمینان از اینکه ابزارهای بازرسی سقوط نکنند، از الزامات است. ابزارهایی که در ارتفاع استفاده می‌شوند باید با بند ایمنی (Lanyard) به مچ بازرس یا سازه متصل باشند.

۸. ایمنی در استفاده از روش‌های بازرسی (NDT Safety)

در کنترل کیفیت خودِ روش‌های بازرسی نیز مخاطراتی دارند:

ایمنی پرتو (Radiographic Testing): هنگام استفاده از منابع پرتوزا (ایریدیوم/کبالت)، باید منطقه تحت بازرسی با علائم هشدار دهنده مسدود و ایزوله شود تا پرسنل دیگر در معرض تابش قرار نگیرند. (استاندارد: NRC 10 CFR Part 34).

ایمنی الکتریکی: دستگاه‌های NDT الکتریکی باید در محیط‌های دارای گازهای اشتعال زا، گواهی Ex (ضد انفجار) داشته باشند.

نویسنده: زهرا شیربند – کارشناس ارتباط بین‌الملل ISQI

منابع:

1. OSHA (Occupational Safety and Health Administration): وب سایت [osha.gov](https://www.osha.gov) – مرجع اصلی استانداردهای ایمنی محیط کار.
2. API (American Petroleum Institute): مجموعه ی API RP (Recommended Practices)؛ به ویژه کدهای سری 2000 که به ایمنی در عملیات پالایشگاهی اختصاص دارد.
3. ASNT (American Society for Nondestructive Testing): برای نکات ایمنی تخصصی در انجام آزمون‌های غیرمخرب.
4. دستورالعمل‌های ایمنی داخلی (HSE Manuals): هر پروژه در صنعت نفت و گاز باید یک “طرح ایمنی سایت” (Site Safety Plan) داشته باشد که بر اساس استانداردهای فوق تنظیم شده است.