اگر بخواهیم ارتباط بین استاندارد، انرژی‌های تجدیدپذیر و توسعه پایدار را توضیح دهیم، از کجا باید شروع کنیم؟
به نظر من اگر بخواهیم خیلی ساده موضوع را بیان کنیم، باید بگوییم که توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر بدون استاندارد، می‌تواند صرفاً به افزایش ظرفیت منجر شود؛ اما توسعه استانداردشده انرژی‌های تجدیدپذیر است که می‌تواند به توسعه پایدار منجر شود.
امروز همه ما درباره انرژی خورشیدی، انرژی بادی، ذخیره‌سازها و سایر انرژی‌های تجدیدپذیر صحبت می‌کنیم. اما وقتی قرار است یک نیروگاه خورشیدی یا یک تجهیز مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر، برای سال‌ها مورد استفاده قرار بگیرد، صرفاً خرید و نصب تجهیزات کافی نیست.
ما باید مطمئن باشیم که تجهیزات کیفیت لازم را دارند، مطابق استانداردهای مربوطه تولید و آزمون شده‌اند، مشخصات فنی آنها با نیاز پروژه مطابقت دارد و در زمان حمل، نصب و بهره‌برداری نیز الزامات کیفی رعایت شده است.
اینجاست که استاندارد و بازرسی اهمیت پیدا می‌کند.
استاندارد دقیقاً چه نقشی در این فرآیند دارد؟
استاندارد در واقع یک زبان مشترک بین تولیدکننده، تأمین‌کننده، پیمانکار، کارفرما و نهادهای نظارتی ایجاد می‌کند.
فرض کنید یک پنل خورشیدی، اینورتر، ترانسفورماتور، باتری یا حتی یک تجهیز مکانیکی قرار است وارد یک پروژه بزرگ شود. اگر معیار مشخصی برای کیفیت، عملکرد، ایمنی و آزمون آن وجود نداشته باشد، مقایسه و ارزیابی تجهیزات بسیار دشوار خواهد شد.
استاندارد کمک می‌کند که بگوییم:
این تجهیز چه مشخصاتی باید داشته باشد؟
چه آزمون‌هایی باید روی آن انجام شود؟
نتایج آزمون چگونه باید ارزیابی شوند؟
و در نهایت، آیا این تجهیز برای استفاده در پروژه مورد نظر قابل قبول است یا خیر؟
بنابراین استاندارد فقط یک سند یا مجموعه‌ای از الزامات فنی نیست؛ بلکه ابزاری برای کاهش ریسک، افزایش اطمینان و حفظ کیفیت سرمایه‌گذاری است.
پس نقش بازرسی در پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر چیست؟
بازرسی را می‌توان یکی از حلقه‌های مهم اطمینان از اجرای صحیح الزامات استاندارد و مشخصات فنی دانست.
در یک پروژه، کنترل کیفیت نباید از زمان تحویل تجهیز شروع شود. از همان مراحل ابتدایی خرید و ساخت باید کنترل‌های لازم انجام شود.
برای مثال در پروژه‌های خورشیدی، ممکن است بازرسی از مرحله بررسی اسناد فنی و مشخصات تجهیزات شروع شود، سپس در زمان ساخت و تولید، آزمون‌های لازم و کنترل کیفیت انجام شود و بعد از آن، موضوعاتی مانند حمل، نصب، راه‌اندازی و عملکرد تجهیزات نیز مورد توجه قرار گیرد.
این موضوع در تجهیزات انرژی‌های تجدیدپذیر اهمیت بیشتری دارد؛ چون کیفیت یک تجهیز فقط روی قیمت خرید آن اثر نمی‌گذارد، بلکه روی عملکرد و بازده پروژه در سال‌های آینده هم تأثیرگذار است.
ممکن است یک تجهیز در زمان خرید ارزان‌تر باشد، اما اگر کیفیت مناسبی نداشته باشد، خرابی، کاهش راندمان، تعمیرات، توقف تولید و کاهش عمر مفید می‌تواند هزینه بسیار بیشتری به پروژه تحمیل کند.
و این موضوع چه ارتباطی با توسعه پایدار دارد؟
توسعه پایدار یعنی ما فقط به امروز نگاه نکنیم؛ بلکه تصمیمی بگیریم که از نظر اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی در بلندمدت هم قابل دفاع باشد.
انرژی‌های تجدیدپذیر ذاتاً می‌توانند به کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و کاهش آثار زیست‌محیطی کمک کنند، اما خود تجهیزات و پروژه‌های این حوزه هم باید با نگاه بلندمدت طراحی و اجرا شوند.
اگر یک نیروگاه خورشیدی به دلیل انتخاب نامناسب تجهیزات، کیفیت پایین یا نبود کنترل کافی، بعد از چند سال بخش قابل توجهی از ظرفیت خود را از دست بدهد، طبیعتاً به هدف توسعه پایدار نزدیک نشده‌ایم.
بنابراین از نگاه من، استاندارد حلقه اتصال بین انرژی پاک و سرمایه‌گذاری پایدار است.
ما باید کاری کنیم که انرژی پاک، علاوه بر اینکه پاک است، قابل اعتماد، ایمن، باکیفیت و اقتصادی هم باشد.
اگر بخواهید یک پیام کوتاه برای فعالان این حوزه داشته باشید، چه می‌گویید؟
پیام من این است که استاندارد را نباید به عنوان یک الزام اضافی یا مانع در مسیر اجرای پروژه ببینیم.
گاهی ممکن است تصور شود که رعایت استاندارد باعث افزایش زمان یا هزینه پروژه می‌شود، اما اگر از ابتدا استاندارد و کنترل کیفیت را در فرآیند تأمین و اجرای پروژه ببینیم، در واقع داریم از هزینه‌های بسیار بزرگ‌تر آینده جلوگیری می‌کنیم.
به‌خصوص در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر که قرار است زیرساخت‌های آن برای سال‌های طولانی مورد استفاده قرار بگیرد، کیفیت و اطمینان باید از همان روز اول مورد توجه باشد.
و در نهایت، فکر می‌کنم توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر زمانی واقعاً توسعه پایدار محسوب می‌شود که در کنار افزایش ظرفیت، به کیفیت، ایمنی، بهره‌وری، عمر تجهیزات و حفظ سرمایه‌های ملی هم توجه کنیم.
استاندارد می‌تواند تضمین کند که حرکت ما به سمت انرژی پاک، فقط سریع نباشد؛ بلکه درست، مطمئن و پایدار باشد.
سخن پایانی
«صرفاً ایجاد ظرفیت جدید، به معنی توسعه پایدار نیست.»
«بازرسی مؤثر یعنی پیشگیری از هزینه و ریسک آینده، نه فقط پیدا کردن عیب.»
«استاندارد هزینه نیست؛ در بسیاری از موارد، سرمایه‌گذاری برای کاهش ریسک است.»
بهنام لطفی – مدیر بازرسی صنعتی شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران
