امروز که همه کشورها روز جهانی استاندارد را گرامی می‌دارند، شعار امسال یعنی «انرژی مقرون‌به‌صرفه و پاک»، فراتر از یک توصیه زیست‌محیطی، یک ضرورت استراتژیک برای بقای اقتصادی و اجتماعی ماست. در دنیایی که معادلات قدرت از منابع فیزیکی به سمت «بهره‌وری» در حال تغییر است، استانداردسازی تنها راه میان‌بر برای رسیدن به توسعه پایدار است.
ما امروز با واقعیت تلخ «ناترازی انرژی» روبرو هستیم. شکاف میان عرضه و تقاضا در شبکه انرژی، نه تنها پایداری تولیدات صنعتی را تهدید می‌کند، بلکه هزینه‌های پنهان اقتصادی عظیمی را به سیستم تحمیل می‌نماید. هر واحد انرژی که در فرآیندهای تولید یا توزیع، بدون هدف و به دلیل نبود استانداردهای مصرف، هدر می‌رود، در واقع خسارتی مستقیم به بودجه ملی و توان رقابتی صنایع ماست. ناترازی، یعنی استفاده از منابع گران‌بها برای تولید مقداری انرژی که در نهایت به دلیل عدم کارایی، هدر می‌رود.
از سوی دیگر، مسئله انتشار گازهای آلاینده و افزایش ردپای کربنی، دیگر یک موضوع صرفاً محیط‌زیستی نیست؛ این یک «سد تجاری» است. با ظهور قوانین سخت‌گیرانه‌ای نظیر مکانیسم تعدیل مرزی کربن (CBAM) در بازارهای جهانی، محصولاتی که بر پایه انرژی‌های غیرپاک و فرآیندهای غیر استاندارد تولید شده‌اند، راهی به بازارهای توسعه‌یافته نخواهند داشت. رتبه فعلی ایران در شاخص‌های جهانی پایداری، نشان می‌دهد که اگر امروز به سمت استانداردهای مدیریت انرژی و گذار به سمت انرژی‌های پاک حرکت نکنیم، صنایع ما در آینده‌ای نزدیک از چرخه تجارت جهانی حذف خواهند شد.
در این میان، نقش جامعه ممیزی و نهادهای استاندارد، فراتر از یک نظارت ساده است. ممیزی، در واقع «آینه تمام‌نمای» صنایع است. ممیزان با شناسایی نقاط اتلاف انرژی و تحلیل الگوهای مصرف، مسیر اصلاح را برای مدیران هموار می‌کنند. ما باید از مدل ممیزی سنتی که صرفاً بر انطباق با قوانین تمرکز دارد، به سمت «ممیزی ارزش» حرکت کنیم؛ ممیزی‌ای که به دنبال یافتن فرصت‌های کاهش مصرف، بهبود بهره‌وری و کاهش آلایندگی در دل فرآیندها باشد.
جمع بندی
گذار به سوی انرژی پاک و مقرون‌به‌صرفه، یک انتخاب نیست، بلکه یک الزام برای حفظ حاکمیت اقتصادی و سلامت زیست‌محیطی است. با تکیه بر استانداردهای بین‌المللی و تقویت فرهنگ ممیزی، می‌توانیم ناترازی را به بهره‌وری، و آلودگی را به پاکی تبدیل کنیم.
آینده‌ی صنایع ما در گروی همین تحول است: یا با استانداردسازی به سوی انرژی پاک پیش می‌رویم، یا با هزینه‌های گزاف ناشی از اتلاف و محدودیت‌های بین‌المللی روبرو خواهیم شد.
سعید تاجیک
مدیرعامل شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران/ رئیس هیات مدیره جامعه ممیزی و بازرسی ایران/ رئیس کمیسیون انرژی و محیط زیست اتاق بازرگانی تهران
