مقدمه:
۷ اردیبهشتماه، روز ملی ایمنی حملونقل، فرصتی استراتژیک برای بازنگری عمیق در وضعیت فعلی، تحلیل چالشهای پیش رو و تأکید مجدد بر تعهد جمعی برای دستیابی به سطوح بالاتر ایمنی در تمامی ارکان حملونقل کشور است. ایمنی حملونقل، بیش از هر زمان دیگری، بهعنوان یک مؤلفه حیاتی در توسعه پایدار، سلامت عمومی و تابآوری اقتصادی جوامع شناخته میشود؛ واقعیتی که در مواجهه با ابعاد تکاندهنده حوادث جادهای در سطح ملی و جهانی، اهمیت مضاعفی پیدا میکند.
امروز، ایمنی راه در جهان در یک مقطع بحرانی و سرنوشتساز قرار دارد. تصادفات جادهای، این اپیدمی پنهان، سالانه جان بیش از ۱.۳ میلیون انسان را میگیرد و ۵۰ میلیون نفر دیگر را به کام مصدومیت و معلولیت میکشاند. در این میان، آنچه قلب هر جامعهای را به درد میآورد، این است که تصادفات جادهای اکنون به نخستین عامل مرگومیر کودکان و جوانان در سراسر جهان بدل شده است.
این اعداد صرفاً آمار نیستند؛ پشت هر رقم، دهها خانواده، نیروی کار، سرمایه انسانی و فرصت اقتصادی از دسترفته نهفته است. در واقع، تصادفات جادهای نهتنها یک چالش ایمنی بلکه معضلی توسعهای و اقتصادی هستند که مستقیماً بر سلامت اجتماعی، بهرهوری ملی و بودجه عمومی اثرگذارند.
اگر روند فعلی بدون تغییرِ بنیادین ادامه یابد، در دهه آینده شاهد مرگ ۱۳ میلیون انسان دیگر و مصدومیت ۵۰۰ میلیون نفر خواهیم بود؛ فاجعهای انسانی که نه تنها هزینههای روانی سنگینی دارد، بلکه به مانعی استراتژیک در مسیر توسعه پایدار، بهویژه در کشورهای با درآمد کم و متوسط تبدیل شده است. نکته تأملبرانگیز این است که علیرغم تمامی تلاشهای نهادهای بینالمللی، این اعداد غیرقابلقبول در دو دهه گذشته تقریباً ثابت باقی ماندهاند. این واقعیتِ تلخ، گواهی است بر ناکارآمدی رویکردهای سنتی و لزوم گذار به رویکردهای علمی و ساختاریافته.
۱. چشمانداز جهانی و ضرورت اقدام ملی: دهههاى اقدام سازمان ملل متحد
در سپتامبر ۲۰۲۰، مجمع عمومی سازمان ملل متحد با آگاهی از بحران جهانی ایمنی جادهای، دهه دوم اقدام برای ایمنی جادهای (2021–2030) را با هدفی جسورانه اعلام کرد: کاهش ۵۰ درصدی مرگ و جراحات جدی ناشی از حوادث ترافیکی تا پایان این دهه. این اعلامیه، نه صرفاً یک فراخوان، بلکه نقشهای راهبردی است که بر رویکردهای مبتنی بر شواهد، مدیریت سیستمی ریسک، و مشارکت همهجانبه ذینفعان تأکید دارد.
قطعنامه شماره 299 / 74 مجمع عمومی سازمان ملل متحد دومین دهه اقدام برای ایمنی راهها 2030 – 2021 را برای دستیابی به هدف مشخص کاهش مرگ و میر و جراحات ترافیکی حداقل به میزان 50 درصد در طول دهه اعلان کرده است.
هدفگذاری در سطح جهانی، الزامآور است و کشورهای عضو را به بازنگری در سیاستها، سرمایهگذاریهای هدفمند، و تقویت سازوکارهای اجرایی و نظارتی ترغیب میکند. این دهه، فرصتی استثنایی برای ایران است تا با بهرهگیری از تجربیات بینالمللی و ظرفیتهای داخلی، گامهای بلندی در راستای «هیچ مرگی قابل قبول نیست» (Vision Zero) بردارد.
۲. تحلیل وضعیت ایمنی حملونقل در ایران: فراتر از آمار
آمار حوادث جادهای در ایران، گرچه بهخودیخود نگرانکننده است، اما فرایند تحلیل این آمار و درک ریشههای آن، راه را برای اقدامات مؤثرتر هموار میسازد. روند صعودی تلفات در سالهای اخیر، زنگ خطری جدی است که نیازمند یک تحلیل سیستمی است؛ سیستمی که شامل:
- پیچیدگی عوامل انسانی: خطای انسانی، خستگی، عدم رعایت قوانین، و رفتارهای پرخطر.
- ناهمگونی زیرساختها: استانداردهای متفاوت در طراحی جادهها، کیفیت پایین برخی محورها و عدم تناسب با حجم و سرعت ترافیک.
- کیفیت متغیر ناوگان: فرسودگی برخی خودروها، نقص فنی، و عدم انطباق با استانداردهای ایمنی نوین.
- ضعف در حکمرانی ایمنی: ناهماهنگی میان دستگاههای اجرایی، کمبود دادههای یکپارچه و قابل اتکا، و عدم اجرای کامل و مستمر طرحهای اصلاحی.
ابعاد اقتصادی و اجتماعی خسارات:
همانطور که تحقیقات بینالمللی نشان میدهد، خسارات اقتصادی مستقیم و غیرمستقیم حوادث حمل و نقل تنها در حوزه ی حوادث جاده ای سالانه بیش از ۱۹ میلیارد دلار (معادل حدود 5٪ درآمد ناخالص ملی کشور) نهتنها بار سنگینی بر دوش اقتصاد ملی است، بلکه پیامدهای اجتماعی عمیقی چون از دست رفتن سرمایههای انسانی مولد، افزایش فشارهای بر نظام سلامت، و ایجاد شکافهای عمیق اجتماعی را به همراه دارد. این خسارات، هزینه فرصت از دست رفته برای توسعه در سایر حوزهها نیز محسوب میشوند.
۳. رویکرد راهبردی و رسالت پیشروی شرکت ISQI
در مواجهه با این چالشهای چندوجهی، شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران ISQI خود را نه صرفاً ارائهدهنده خدمات، بلکه بازوی اجرایی و تحلیلیِ توانمند در ارتقای ایمنی حملونقل میداند. ما بر این باوریم که نقش ما باید فراتر از نظارت و تست باشد؛ بلکه شامل ایجاد ارزش افزوده تخصصی، تولید دانش کاربردی، و هدایت اقدامات اصلاحی در سطح ملی است.
در این راستا، ما با اتکا به تجربیات جهانی و ظرفیتهای تخصصی خود، برنامههایی جامع و پایدار را در دستور کار قرار دادهایم:
۴. برنامههای عملیاتی و سرمایهگذاریهای استراتژیک
الف) توسعه و تعمیق ممیزیهای ایمنی راه (Road Safety Audits)
ما در صدد توسعه ممیزیهای جامع و مستمر ایمنی راه هستیم. این ممیزیها، با تکیه بر استانداردهای جهانی (مانند ISO 39001) و تحلیل دادههای محلی، بهصورت مستقل، پیشگیرانه و دورهای انجام خواهند شد. هدف ما، شناسایی فعال ریسکها، ارزیابی انطباق با الزامات ایمنی، و ارائه گزارشهای کارشناسی دقیق برای اقدامات اصلاحی اولویتدار است. این اقدامات شامل:
- بررسی میدانی و تحلیلی جادههای موجود و در حال احداث
- ارزیابی ریسک در نقاط پرحادثه و محورهای کلیدی
- ارائه راهکارهای فنی و مهندسی مبتنی بر شواهد
خواهند بود.
ب) توسعه آموزشهای تخصصی و ارتقای صلاحیت حرفهای
یکی از نقاط کلیدی در ارتقای ایمنی، توانمندسازی نیروی انسانی است. ما برنامههای آموزشی جامعی را برای تربیت و تأیید صلاحیت ممیزان ایمنی و متخصصان راه در دستور کار داریم. این برنامهها، باهدف ارتقای سطح دانش فنی، مهارتهای تحلیلی، و انطباق با استانداردهای بینالمللی طراحی شدهاند.
ج) نظارت، تست و بازرسی مستقل و مستمر بر ناوگان حملونقل
سلامت و ایمنی ناوگان، ستون فقرات سیستم حملونقل است. ما با ارائه خدمات نظارت مستقل، بازرسی فنی دورهای، و ارزیابی عملکرد ناوگان، به اطمینان از انطباق خودروها با استانداردها و کاهش ریسکهای ناشی از نقص فنی کمک میکنیم. این نظارتها، مبنایی برای بهبود مستمر در صنعت حملونقل خواهند بود.
د) همکاری نزدیک با ذینفعان دولتی و خصوصی
ما باور داریم که کلید موفقیت در ایمنی حملونقل، در همافزایی و مشارکت است. از این رو، همکاری نزدیک و سازندهای را با سازمانهای دولتی و بخش خصوصی دنبال میکنیم تا بتوانیم بهصورت مشترک، راهحلهای پایدار و اثربخش تعریف و اجرا نماییم.
هـ) طراحی و اجرای جوایز ملی در حوزه ایمنی جادهای
برای تکریم نوآوری و ارج نهادن به تلاشهای برجسته در حوزه ایمنی، در حال طراحی جوایز ملی ایمنی راه هستیم. این جوایز، با هدف ایجاد انگیزه، تشویق به تحقیق و توسعه، و معرفی الگوهای موفق، به ارتقای سطح کلی فرهنگ و عملکرد ایمنی در کشور کمک خواهد کرد.
۵. زیرساختهای پیشرو و دستاوردهای استراتژیک
برای تحقق این اهداف ، سرمایهگذاریهای استراتژیک زیربنایی انجام شده است:
- تأسیس و راهاندازی تنها مرکز تخصصی تست تصادف در خاورمیانه:
این مرکز، با فراهم کردن امکان آزمونهای دقیق و معتبر در شرایط شبیهسازی شده تصادف، بستر لازم برای تولید دادههای بومی، اعتبارسنجی طراحیها، و پشتیبانی علمی از سیاستگذاریها را فراهم میکند. این دستاورد، ایران را در سطح منطقهای و جهانی در این حوزه پیشرو میسازد.
- گسترش خدمات جامع بازرسی و تست در صنعت خودرو:
شامل توسعه خدمات تخصصی در حوزه بازرسی و آزمون صنعت خودرو با تمرکز بر کاهش ریسکهای ناشی از عدم انطباق فنی، نقص تجهیزات، و ارتقای استانداردهای ایمنی در زنجیره تولید تا بهرهبرداری از جمله انواع آزمونهای عملکردی، دوام، و انطباق با استانداردهای بینالمللی، که بهطور مستقیم به افزایش کیفیت و ایمنی خودروهای تولیدی و وارداتی کمک میکند.
۶. تعهد ما به آیندهای ایمنتر
شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران ISQI با اتکا به دانش تخصصی، زیرساختهای پیشرفته، و شبکه همکاری گسترده، خود را متعهد به ایفای نقشی محوری در تحقق اهداف دهه دوم اقدام جهانی برای ایمنی جادهای (2021–2030) میداند. ما باور داریم که با رویکردی سیستمی، اقدامات علمی، و همکاری مستمر، میتوانیم شاهد کاهش چشمگیر حوادث جادهای، حفاظت از جان هموطنان، و بازگرداندن خسارات اقتصادی قابل توجه به مسیر توسعه پایدار باشیم.
بر این باوریم که ایفای رسالت اجتماعی و حرفهای ما در گرو اشتراک دانش، انجام ممیزیها بازرسی ها و تستهای مستقل، توسعه فرهنگ ایمنی، و همافزایی با نهادهای تصمیمساز ملی و بینالمللی است. ایمنی حملونقل، نیازمند نگاه یکپارچه، همکاری بینبخشی و اجرای سازوکارهای کارشناسی است. روز ملی ایمنی حملونقل، یادآور این حقیقت است که هر اقدام پیشگیرانه—بهویژه در حوزه آزمون، ممیزی، بازرسی و دادهسازی تخصصی—میتواند از وقوع حادثه جلوگیری کند و هزینههای اجتماعی و اقتصادی ناشی از آن را کاهش دهد.
ما ضمن قدردانی از تلاشهای ذینفعان در این حوزه، آمادگی خود را برای تعمیق همکاریهای تخصصی، توسعه ممیزیهای ایمنی راه و ارائه ظرفیتهای آزمونی و بازرسی مستقل اعلام مینمایم تا سهم موثرتری در کاهش حوادث جادهای و ارتقای ایمنی حملونقل ایفا شود.
هفتم اردیبهشتماه، روز ملی ایمنی حملونقل، فرصتی برای تجدید پیمان ما با آیندهای ایمنتر برای ایران.
حامد شعبانی – سرپرست مدیریت استراتژی و نوآوری ISQI
