پس از پایان درگیریها و کاهش تنشهای نظامی، یکی از مهمترین پرسشهایی که در فضای اقتصادی و صنعتی کشور مطرح شده، وضعیت صنایع مربوط به پتروشیمیها و بازرسی نفت و گاز است؛ صنعتی که به دلیل ماهیت زنجیرهای و وابستگی متقابل واحدها بهم، در برابر آسیبهای زیرساختی بسیار حساس است و پتروشیمیها در جنگی که پشت سر گذاشتیم دچار آسیبهایی شد که عملکرد کل این شرکتها را دچار اختلال نمود.
به گفته حسین کهتری، رییس بازرسی سایت و عملیات ISQI، صنعت پتروشیمی ساختاری شبکهای و زنجیرهای دارد. در این ساختار، بخشی از مجتمعها نقش «شرکتهای مادر» یا واحدهای بالادستی را ایفا میکنند. این مجتمعها معمولا گستردهتر هستند و وظیفه تامین مواد اولیه مورد نیاز واحدهای پاییندستی را بر عهده دارند. در کشور ما نیز تعداد این مجتمعهای مادر نسبت به کل پتروشیمیها زیاد نیست و شاید حدود یکپنجم کل مجموعهها را تشکیل دهند، اما نقش آنها بسیار حیاتی است.
مشکلی که پس از برقراری آتش بس مورد توجه قرار گرفت، آسیبهای این واحدهای بزرگ و مادر در جنگ بود. وقتی یک مجتمع مادر از مدار تولید خارج میشود، اثر آن فقط محدود به همان مجتمع نیست. بسیاری از واحدهای کوچکتر که مواد اولیه خود را از این مجتمعها دریافت میکنند، بهطور طبیعی با مشکل مواجه میشوند. حتی اگر تجهیزات آنها سالم باشد، به دلیل قطع زنجیره تأمین، امکان ادامه فعالیت ندارند. به همین دلیل ما با نوعی اثر دومینویی در صنعت روبهرو هستیم؛ یعنی توقف چند مجتمع بزرگ میتواند باعث توقف فعالیت تعداد زیادی از واحدهای کوچکتر شود.
برآوردهای اولیه نشان میدهد که بازگرداندن مجتمعهای آسیبدیده به شرایط پایدار تولید، دستکم چند ماه زمان میبرد. در خوشبینانهترین حالت، حدود شش ماه زمان لازم است تا تعمیرات زیرساختی، تأمین قطعات، بازسازی بخشهای آسیبدیده و راهاندازی مجدد خطوط انجام شود. اما نکته مهم این است که این بازه زمانی را نباید صرفا به عنوان دوره رکود یا توقف تولید تلقی کرد.
در واقع میتوان این دوره را به فرصتی برای انجام تعمیرات اساسی و بازنگری در وضعیت فنی تجهیزات تبدیل کرد. در صنعت نفت و پتروشیمی، فرایندی به نام «اورهال» یا تعمیرات اساسی وجود دارد که طی آن واحدهای تولیدی بهطور کامل متوقف میشوند تا تجهیزات، مخازن، خطوط لوله، مبدلها و سایر اجزا مورد بررسی، تعمیر یا تعویض قرار بگیرند. انجام این کار در شرایط عادی دشوار است، زیرا هر ساعت توقف تولید میتواند هزینههای سنگینی به مجموعه تحمیل کند. اما اکنون که بخشی از واحدها به دلیل اختلال در زنجیره تأمین یا آسیبهای جنگی متوقف شدهاند، این زمان میتواند بهترین فرصت برای انجام یک اورهال گسترده و برنامهریزیشده باشد.
بازرسی فنی در دوره اورهال یکی از مهمترین مراحل کار است. در حقیقت، بدون بازرسی دقیق نمیتوان از ایمنی و پایداری تجهیزات در زمان راهاندازی مجدد مطمئن شد. در فرآیند اورهال، تجهیزات حیاتی مانند مخازن تحت فشار، خطوط انتقال، بویلرها، توربینها و انواع مبدلهای حرارتی باید تحت آزمونها و بازرسیهای تخصصی قرار بگیرند.
این بازرسیها کمک میکنند تا عیوب پنهان تجهیزات شناسایی شود؛ عیوبی که شاید در شرایط عادی قابل مشاهده نباشند اما در صورت نادیده گرفتن میتوانند در آینده منجر به حوادث صنعتی یا توقف ناگهانی تولید شوند. به همین دلیل پیشبینی ما این است که در ماههای آینده، درخواستهای متعددی از سوی پتروشیمیها و پالایشگاهها برای انجام بازرسیهای فنی در زمان اورهال مطرح شود.
خوشبختانه در کشور ظرفیتهای خوبی در حوزه بازرسی فنی وجود دارد. شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران با متخصصان خود در این حوزه، تجربه بالایی در کار با تجهیزات نفتی و پتروشیمی دارند. آنچه اکنون اهمیت دارد، هماهنگی و برنامهریزی دقیق میان مجتمعهای صنعتی، پیمانکاران تعمیراتی و شرکت بازرسی است تا این دوره تعمیرات به شکل هدفمند و مؤثر انجام شود.
اگر بتوانیم از این دوره چندماهه برای بازبینی کامل تجهیزات و ارتقای سطح ایمنی و بهرهوری استفاده کنیم، در واقع با بازرسی حوزه نفت و گاز، بخشی از خسارتهای ناشی از جنگ را به فرصتی برای نوسازی و تقویت زیرساختهای صنعتی تبدیل کردهایم. این آمادگی از سوی شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران وجود دارد تا در این شرایط خاص، فرایندهای بازرسی در شرایط اورهال با دقت بالایی توسط متخصصین این حوزه انجام دهد، تا این صنایع مجددا به مدار تولید بازگشته و با اطمینان و پایداری بیشتری فعالیت خود را از سر بگیرند.
