در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، به دلیل ماهیت حساس و عملیاتی این صنعت، نیاز مبرمی به اطمینان از سلامت تجهیزات وجود دارد. تجهیزات تحت فشار، خطوط انتقال و مخازن ذخیره به طور مداوم تحت تاثیر دماهای بالا، فشارهای شدید، خوردگی و سیکلهای خستگی قرار دارند. کوچکترین نقص در این تجهیزات میتواند به توقف تولید، خسارت مالی سنگین، آلودگی محیطزیست و حتی حوادث انسانی منجر شود.
در این بین، بخش بازرسی سایت و عملیات شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران (ISQI) بر این باور است که آزمونهای غیرمخرب (NDT) در بازرسی نصب بهعنوان چشم پنهان مهندسان عمل میکند و این امکان را فراهم میآورد که کیفیت قطعات به صورت عمیق بررسی شود، بدون آنکه به آنها آسیبی برسد.
اهمیت NDT در حین نصب
مرحله نصب، آخرین فرصت برای اطمینان از سلامت تجهیزات پیش از بهرهبرداری است. اگر عیوب در این مرحله (بازرسی نصب) شناسایی نشوند، در شرایط بهرهبرداری میتوانند به مشکلات جدی تبدیل شوند. بهعنوان نمونه، ترکهای ریز در جوش فلنجها یا نازل مخازن تحت فشار، که در ابتدا قابل مشاهده نیستند، در سرویس با تغییرات دما و فشار رشد کرده و به نشت گاز یا مایع منجر میشوند. همچنین، عدم ذوب کامل (Lack of Fusion) در جوش لولهها، شاید در زمان تست هیدرواستاتیک مشکلی ایجاد نکند، اما در طولانیمدت میتواند به محل تمرکز تنش و شکست ناگهانی منجر شود.
تخلخلها و حفرات داخلی در مخازن یا خطوط لوله ممکن است محل آغاز خوردگی موضعی شده و موجب سوراخ شدن جداره شوند. همچنین خوردگی یا کاهش صخامت پنهان در دیواره لولهها که اگر بهموقع شناسایی نشوند، خطر نشت و انفجار را به همراه دارد.
بیتوجهی به چنین عیوبی نه تنها منجر به توقف تولید و هزینههای گزاف تعمیرات اضطراری میشود، بلکه امکان دارد حوادث جبرانناپذیری نظیر انفجار خطوط لوله یا آتشسوزی در واحدهای عملیاتی را در پی داشته باشد.
روشهای پرکاربرد NDT شامل تکنیکهای مختلفی است که میتوانیم به شرح زیر به آنها بپردازیم:
- التراسونیک (UT): که در بازرسی جوش مخازن تحت فشار، خطوط انتقال و سازههای فلزی بهکار میرود و قابلیت شناسایی عیوبی چون ترکهای داخلی، لمینیشن در ورقها و کاهش ضخامت ناشی از خوردگی را دارد. مزیت این روش در قابلیت تعیین عمق و ابعاد عیب است.
- پرتونگاری (RT): که به شناخته شدن تخلخل گازی، عدم ذوب و سرباره محبوس در لولهکشیها و جوشهای بحرانی در خطوط فرآیندی کمک میکند و تصویر مستندی از وضعیت تجهیزات ارائه میدهد که امکان بررسی مجدد هم دارد.
- مایع نافذ (PT): برای شناسایی ترکهای مویی سطحی در فلنجها، روتور پمپها یا اجزای حساس در قطعات غیرمغناطیسی مثل استنلس استیل یا آلیاژهای نیکل مورد استفاده قرار میگیرد و در عین سادگی و ارزانی بسیار حساس به عیوب سطحی عمل میکند.
- ذرات مغناطیسی (MT): که قابلیت شناسایی ترکهای سطحی و زیرسطحی در مناطق تنشزا را بهطور سریع دارد. این تکنیک با برخورداری از سرعت بالا و امکان تشخیص ترکهایی که با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند، در شفتها، سازههای فولادی و قطعات فرومغناطیس کاربرد دارد.
- نشتی شار مغناطیسی (MFL): که در بازرسی کابلهای جرثقیل و لولههای مدفون و مخازن فلزی به کار میرود که در شناسایی سیمهای شکسته در کابل، نواحی با کاهش ضخامت دیواره لوله، امتیازاتی چون پوشش سریع سطح وسیع و تشخیص خوردگی پنهان را دربر دارد.
در آخر انجام آزمونهای غیرمخرب در مرحله بازرسی نصب تجهیزات صنعت نفت، گاز و پتروشیمی یک الزام ایمنی و اقتصادی بهشمار میرود. شناسایی زودهنگام ترکهای ریز، حفرات، عدم ذوب یا خوردگی پنهان از وقوع حوادث پرهزینه و خطرناک جلوگیری میکند. انتخاب روش مناسب NDT متناسب با نوع تجهیز و شرایط کاری، به همراه اجرای آن توسط کارشناسان خبره، ضامن بهرهبرداری پایدار، کاهش هزینهها و حفظ ایمنی نیروی انسانی خواهد بود.
