بازرسی فنی در زمان بحران یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت شرایط اضطراری است. در بحرانهایی مانند حوادث صنعتی، زلزله، آتشسوزی، نشت مواد خطرناک یا بحرانهای سازمانی، بازرسان نقش کلیدی در ارزیابی وضعیت، شناسایی خطرات و کمک به تصمیمگیری سریع دارند. با این حال، به دلیل فشار زمانی، استرس بالا و پیچیدگی شرایط، ممکن است خطاهایی در فرایند بازرسی رخ دهد که پیامدهای جدی برای ایمنی افراد و مدیریت بحران داشته باشد. در ادامه برخی از اشتباهات رایج در بازرسی فنی زمان بحران بررسی میشود.
یکی از رایج ترین اشتباهات، تصمیمگیری عجولانه بدون جمعآوری اطلاعات کافی است. در شرایط بحران معمولاً فشار برای اقدام سریع وجود دارد، اما اگر بازرس بدون بررسی دقیق شرایط محیطی، وضعیت تجهیزات یا اطلاعات شاهدان اقدام به قضاوت کند، ممکن است ارزیابی نادرستی ارائه دهد. چنین خطایی می تواند منجر به انتخاب راهکارهای نامناسب و حتی تشدید بحران شود.
اشتباه مهم دیگر نادیده گرفتن اولویتهای ایمنی است. گاهی در شرایط اضطراری تمرکز بیش از حد بر بررسی خسارات یا پیدا کردن علت حادثه باعث میشود که ایمنی افراد حاضر در محل مورد توجه کافی قرار نگیرد. در حالی که در اصول مدیریت بحران، حفظ جان افراد و جلوگیری از خطرات ثانویه باید در اولویت قرار گیرد.
عدم هماهنگی با تیمهای عملیاتی و مدیریت بحران نیز از خطاهای رایج محسوب میشود. بازرسی در بحران معمولاً بخشی از یک سیستم بزرگتر مدیریت حادثه است که شامل نیروهای امدادی، آتشنشانی، پلیس و مدیران سازمان میشود. اگر بازرس بدون هماهنگی با این تیمها اقدام کند، ممکن است اطلاعات نادرست منتقل شود یا فعالیتهای امدادی مختل گردد.
یکی دیگر از اشتباهات مهم مستندسازی ناقص یا نادرست است. در زمان بحران، ثبت دقیق مشاهدات، زمان وقوع رویدادها و اقدامات انجام شده اهمیت زیادی دارد. گاهی به دلیل عجله یا فشار کاری، گزارش ها بهصورت ناقص نوشته میشوند یا جزئیات مهم ثبت نمیگردد. این موضوع میتواند در تحلیل بعدی حادثه و جلوگیری از تکرار آن مشکل ایجاد کند.
بیتوجهی به نشانههای خطرات ثانویه نیز یکی از خطاهای جدی است. در بسیاری از بحرانها، خطر اصلی ممکن است تنها بخشی از مشکل باشد و خطرات دیگری مانند انفجار، ریزش سازه، انتشار مواد سمی یا آتش سوزی مجدد وجود داشته باشد. اگر بازرس فقط به حادثه اولیه توجه کند و این تهدیدهای احتمالی را بررسی نکند، ممکن است افراد حاضر در محل در معرض خطر قرار گیرند.
از دیگر اشتباهات میتوان به عدم استفاده از تجهیزات ایمنی و حفاظتی مناسب اشاره کرد. برخی بازرسان در شرایط اضطراری ممکن است به دلیل عجله یا کمبود تجهیزات، بدون وسایل حفاظت فردی مانند کلاه ایمنی، ماسک تنفسی یا لباس محافظ وارد محل حادثه شوند. این موضوع نه تنها سلامت بازرس را تهدید میکند، بلکه ممکن است باعث کاهش توانایی او در ادامه بازرسی شود.
همچنین سوگیری ذهنی در ارزیابی حادثه یکی از مشکلات رایج است. گاهی بازرس براساس تجربههای قبلی یا فرضیات اولیه خود، علت حادثه را از پیش در ذهن تعیین میکند و سپس اطلاعات را به گونهای تفسیر میکند که با آن فرضیه سازگار باشد. این نوع خطای شناختی میتواند مانع از کشف علت واقعی حادثه شود.
در نهایت، عدم توجه به ارتباطات و اطلاعرسانی مؤثر نیز از خطاهای مهم در بازرسی فنی زمان بحران است. اطلاعات به دست آمده از بازرسی باید به سرعت و بهصورت دقیق به مدیران بحران و تیمهای عملیاتی منتقل شود. اگر این ارتباط به درستی انجام نشود، تصمیمگیریهای مدیریتی ممکن است بر اساس اطلاعات ناقص یا اشتباه صورت گیرد.
بهطور کلی، کاهش این اشتباهات نیازمند آموزش تخصصی، تمرینهای شبیهسازی بحران، استفاده از چک لیستهای کنترل کیفیت، استاندارد بازرسی و تقویت هماهنگی بین تیمهای مختلف است. بازرسی فنی دقیق و علمی در زمان بحران میتواند نقش مهمی در کنترل شرایط اضطراری، کاهش خسارات و پیشگیری از حوادث مشابه در آینده داشته باشد.
نویسنده: زهرا شیربند – کارشناس ارتباط بینالملل ISQI
منابع:
- Haddow, G., Bullock, J., & Coppola, D. (2020). Introduction to Emergency Management. Butterworth-Heinemann.
- FEMA. (2017). National Incident Management System (NIMS). Federal Emergency Management Agency.
- International Labour Organization (ILO). (2015). Guidelines on Occupational Safety and Health Management Systems.
- NFPA. (2022). NFPA 1600: Standard on Continuity, Emergency, and Crisis Management.
- Alexander, D. (2015). Principles of Emergency Planning and Management. Oxford University Press.
