رویکرد جدید ISQI در حمایت از اهداف ملی کاهش سوانح رانندگی
حامد شعبانی، مدیر استراتژی و نوآوری شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران، با اشاره به مطالعات و بررسی‌های تخصصی انجام‌شده در حوزه ایمنی راه و حمل‌ونقل، از برنامه این شرکت برای توسعه خدمات مرتبط و پیگیری تدوین تفاهم‌نامه همکاری با کمیسیون ایمنی راه‌های کشور خبر داد.
به گزارش واحد ارتباطات شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران (ISQI)، به مناسبت هفته یادمان قربانیان سوانح رانندگی، حامد شعبانی، مدیر استراتژی و نوآوری این شرکت، در گفت‌وگویی با اشاره به ضرورت حرکت از اقدامات پراکنده به رویکردی نظام‌مند، پیشگیرانه و مبتنی بر شواهد، بر اهمیت توسعه ظرفیت‌های تخصصی در حوزه ایمنی راه و حمل‌ونقل تأکید کرد.
ابعاد انسانی و اقتصادی سوانح رانندگی در ایران و جهان
شعبانی با اشاره به ابعاد انسانی و اقتصادی سوانح رانندگی اظهار کرد: «بر اساس گزارش‌های معتبر جهانی، سالانه حدود یک میلیون و دویست هزار نفر در جهان بر اثر سوانح رانندگی جان خود را از دست می‌دهند و میلیون‌ها نفر دیگر دچار جراحات و آسیب‌هایی می‌شوند که در بسیاری موارد پیامدهای آن تا سال‌ها ادامه دارد. در کشور ما نیز آمار سال‌های اخیر از جان‌باختن نزدیک به بیست هزار نفر در سال حکایت دارد. همچنین برآوردهای بین‌المللی نشان می‌دهند که نرخ مرگ‌ومیر ناشی از سوانح رانندگی به نسبت جمعیت در ایران، به شکل معناداری بالاتر از میانگین جهانی است.»
او با تأکید بر اینکه پیامدهای این سوانح به خسارت‌های انسانی و اجتماعی محدود نمی‌شود، افزود: «یکی از یافته‌های قابل‌تأمل در بررسی‌های ما، ابعاد اقتصادی این مسئله است. بر اساس برآوردهای معتبر بین‌المللی که با استفاده از داده‌های سال‌های گذشته و مدل‌های ارزیابی هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی سوانح رانندگی انجام شده‌اند، هزینه سالانه این سوانح در ایران حدود ۲۰ میلیارد دلار، معادل نزدیک به ۷ درصد تولید ناخالص داخلی کشور برآورد شده است. این در حالی است که در همان چارچوب محاسباتی، این نسبت در سطح جهانی حدود ۴ درصد بوده است. به بیان دیگر، بار نسبی اقتصادی سوانح رانندگی در کشور ما نزدیک به دو برابر میانگین جهانی برآورد می‌شود.»
مدیر استراتژی و نوآوری ISQI در ادامه تصریح کرد: «طبیعتاً این ارقام، برآوردهای اقتصادی مبتنی بر مدل هستند و نباید آن‌ها را معادل خسارت نقدی ثبت‌شده کشور در سال جاری دانست. با این حال، به‌خوبی بزرگی مسئله را نشان می‌دهند. هزینه‌های درمان و توان‌بخشی، ازکارافتادگی، کاهش بهره‌وری، از دست رفتن سرمایه انسانی و پیامدهای بلندمدت برای خانواده‌ها و نظام‌های حمایتی، بخش مهمی از این بار اقتصادی را تشکیل می‌دهند.»
او ادامه داد: «از این منظر، سرمایه‌گذاری در ایمنی راه صرفاً یک هزینه عمرانی یا نظارتی نیست، بلکه نوعی سرمایه‌گذاری برای حفظ سرمایه انسانی و کاهش هزینه‌های آتی اقتصاد کشور محسوب می‌شود. بررسی‌های جهانی نیز نشان می‌دهند که مداخلات هدفمند و مبتنی بر شواهد در حوزه ایمنی راه می‌توانند منافع اجتماعی و اقتصادی چندین برابر هزینه اجرای خود ایجاد کنند.»
بررسی تغییرات رویکرد جهانی ایمنی راه و ضرورت هم‌سویی آن با اهداف ۲۰۳۰
شعبانی با اشاره به برنامه دهه دوم اقدام جهانی برای ایمنی راه (2021–2030) اظهار کرد: «جامعه جهانی در دهه دوم اقدام برای ایمنی راه، هدف کاهش حداقل ۵۰ درصدی مرگ‌ومیر و آسیب‌های ناشی از سوانح رانندگی تا سال ۲۰۳۰ را دنبال می‌کند. تحقق این هدف بر رویکردی موسوم به Safe System استوار است؛ رویکردی که ایمنی را حاصل عملکرد یک نظام به‌هم‌پیوسته می‌داند و مسئولیت پیشگیری را صرفاً متوجه راننده یا کاربر راه نمی‌کند.»
او ادامه داد: «در این نگاه، خطای انسانی باید پیش‌بینی شود و زیرساخت‌ها، خودروها و سازوکارهای مدیریتی به‌گونه‌ای طراحی و ارزیابی شوند که احتمال وقوع سانحه و به‌ویژه شدت پیامدهای آن کاهش یابد.»
به گفته مدیر استراتژی و نوآوری ISQI، یکی از تحولات مهم جهانی، توسعه روش‌های علمی سنجش و رتبه‌بندی ایمنی زیرساخت‌های راه است. تجربه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که با بهره‌گیری از روش‌های ساختاریافته ارزیابی ریسک، رتبه‌بندی ایمنی راه‌ها و تحلیل اقتصادی مداخلات اصلاحی، می‌توان تصمیم‌گیری درباره اولویت‌های سرمایه‌گذاری را از رویکردهای واکنشی به سمت پیشگیری مبتنی بر شواهد هدایت کرد.
شعبانی در این خصوص افزود: «در اهداف جهانی سال ۲۰۳۰، بر طراحی راه‌های جدید با سطح ایمنی معادل سه ستاره یا بالاتر و همچنین افزایش سهم سفر در راه‌های موجود با سطح ایمنی مناسب تأکید شده است. اهمیت این رویکرد در آن است که به‌جای اتکای صرف به آمار تصادفات گذشته، بتوان مخاطرات را پیش از وقوع حوادث شناسایی کرد و منابع محدود را به مؤثرترین اقدامات اصلاحی اختصاص داد.»
او با اشاره به شرایط کشور خاطرنشان کرد: «در ایران نیز با توجه به اهداف قانون برنامه هفتم پیشرفت و برنامه عملیاتی ارتقای ایمنی راه‌های کشور، فرصت مناسبی برای بهره‌گیری گسترده‌تر از روش‌های تخصصی ارزیابی مستقل و ظرفیت شرکت‌های واجد صلاحیت بخش خصوصی وجود دارد.»
نگاهی به اقدامات و رویکردهای ISQI در حوزه ایمنی خودرو و حمل‌ونقل
مدیر استراتژی و نوآوری ISQI در تشریح اقدامات و مطالعات انجام‌شده در این حوزه گفت: «شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران، با سابقه طولانی فعالیت در صنعت آزمون، بازرسی و ارزیابی انطباق (TIC)، از طریق خدمات متنوع مرتبط با خودرو و قطعات، ارزیابی کیفیت، آزمون‌های تخصصی، تأیید نوع و تطابق تولید، سال‌هاست در بخشی از زنجیره ارتقای کیفیت و ایمنی وسایل نقلیه نقش‌آفرینی می‌کند.»
او یکی از مهم‌ترین دستاوردهای شرکت در این حوزه را مشارکت در تأسیس شرکت آزمون‌های ایمنی و کیفیت خودرو (AQS)، به‌عنوان نخستین و تنها مرکز آزمون تصادف خودرو در خاورمیانه مطرح کرد و افزود: «این مرکز با بهره‌گیری از فناوری‌ها و تجهیزات پیشرفته و زیرساخت‌های آزمون برخورد از جلو، عقب و جانبی، مطابق با الزامات و روش‌های آزمون بین‌المللی، ظرفیت ارزشمندی برای ارزیابی عملکرد ایمنی خودروها و سامانه‌های حفاظت از سرنشینان فراهم کرده است.»
شعبانی با تأکید بر اهمیت راهبردی این زیرساخت اظهار کرد: «اهمیت راه‌اندازی این مرکز صرفاً در ایجاد یک زیرساخت آزمایشگاهی جدید خلاصه نمی‌شود. این اقدام، گامی راهبردی در جهت توسعه توان تخصصی کشور، کاهش وابستگی به مراکز آزمون خارجی و فراهم‌کردن امکان ارزیابی دقیق‌تر ایمنی خودروها در داخل کشور است. همچنین ظرفیت ایجادشده می‌تواند بستر مناسبی برای تحقیقات کاربردی، ارتقای استانداردهای ایمنی و توسعه همکاری‌های تخصصی در سطح ملی و منطقه‌ای فراهم سازد.»
مدیر استراتژی و نوآوری ISQI در ادامه، واکاوی حوادث را از دیگر خدمات ارزشمند جاری شرکت برشمرد و گفت: «علاوه بر فعالیت‌هایی که گفته شد، یکی دیگر از خدمات ارزشمند جاری شرکت، واکاوی حوادث است که با رویکردی علمی و کارشناسی، به بررسی نظام‌مند حوادث، شناسایی عوامل مؤثر و زمینه‌ساز وقوع آن‌ها و استخراج درس‌آموخته‌ها و راهکارهای پیشگیرانه می‌پردازد. اهمیت این خدمت در آن است که بررسی حوادث نباید به ثبت و گزارش آنچه اتفاق افتاده محدود شود، بلکه باید به شناخت ریشه‌ها، شناسایی نواقص و فراهم‌کردن زمینه اصلاح و جلوگیری از تکرار حوادث کمک کند.»
شعبانی با اشاره به مطالعات دو سال اخیر در حوزه استراتژی و نوآوری شرکت افزود: «در عین حال، طی دو سال گذشته در حوزه استراتژی و نوآوری، موضوع ایمنی راه و حمل‌ونقل را از منظر گسترده‌تری مورد مطالعه و بررسی قرار داده‌ایم. در این مسیر، علاوه بر مرور برنامه‌ها و اسناد سیاستی ملی، از جمله مطالعات مرکز پژوهش‌های مجلس و برنامه عملیاتی ارتقای ایمنی راه‌های کشور، تجارب و الگوهای بین‌المللی و ظرفیت‌های تخصصی شرکت‌های پیشرو در حوزه آزمون، بازرسی و ارزیابی ایمنی نیز بررسی شده‌اند.»
او ادامه داد: «این بررسی‌ها، همراه با تبادل نظرهای اخیر با مشاوران و صاحب‌نظران محترم حوزه ایمنی راه، ضرورت توجه به حلقه‌های مکمل ایمنی را بیش از پیش روشن کرده است. به بیان دیگر، ظرفیت صنعت TIC نباید صرفاً به ارزیابی انطباق خودرو و قطعات در مرحله تولید محدود بماند، بلکه می‌تواند در ارزیابی عملکرد ایمنی ناوگان، زیرساخت‌های راه، مراکز ارائه‌دهنده خدمات فنی و اثربخشی نظام‌های مدیریتی نیز نقش‌آفرینی کند.»
مدیر استراتژی و نوآوری ISQI با تشریح رویکرد شرکت در توسعه این فعالیت‌ها خاطرنشان کرد: «رویکرد ما ایجاد خدمات جدید صرفاً به‌منظور گسترش فهرست فعالیت‌های شرکت نیست. هدف آن است که با شناخت مسائل واقعی کشور، ظرفیت‌های بالفعل و قابل توسعه ISQI را به خدماتی تبدیل کنیم که از یک‌سو برای ذی‌نفعان ارزش مشخص ایجاد کنند و از سوی دیگر به ارتقای ایمنی و پیشگیری از سوانح کمک کنند.»
مهم‌ترین زمینه‌های توسعه خدمات و همکاری‌های پیش‌روی ISQI
شعبانی با اشاره به بررسی‌های صورت‌گرفته اعلام کرد که شرکت در نظر دارد از طریق پیگیری تدوین تفاهم‌نامه همکاری با کمیسیون ایمنی راه‌های کشور، زمینه بررسی و توسعه فعالیت‌های مشترک را در چند محور تخصصی فراهم سازد.
- توسعه نظام‌های مدیریت و ارزیابی ایمنی ناوگان حمل‌ونقل
طراحی و توسعه مدل‌های ارزیابی و رتبه‌بندی عملکرد ایمنی ناوگان و شرکت‌های حمل‌ونقل، بررسی شاخص‌های ایمنی عملیاتی و همچنین ارائه خدمات تخصصی مرتبط با طراحی، استقرار و ممیزی مستقل نظام‌های مدیریت ایمنی ترافیک جاده‌ای، بر اساس استاندارد بین‌المللی ISO 39001 و سایر چارچوب‌های معتبر، با رعایت الزامات صلاحیت و استقلال ارزیابی، از جمله زمینه‌های مورد بررسی است.
- ارزیابی، ممیزی و رتبه‌بندی مراکز معاینه فنی خودرو
بررسی امکان توسعه سازوکارهای ارزیابی و رتبه‌بندی مراکز معاینه فنی، با تمرکز بر صلاحیت و عملکرد فنی، کیفیت فرایندهای بازرسی، قابلیت اطمینان نتایج آزمون‌ها و میزان انطباق عملکرد این مراکز با الزامات مربوط، در چارچوب همکاری با مراجع ذی‌صلاح، از دیگر محورهای پیشنهادی به شمار می‌رود.
- ممیزی و ارزیابی مستقل ایمنی راه‌های جدید و موجود
بررسی توسعه خدمات ممیزی ایمنی راه (Road Safety Audit) در مراحل طراحی و احداث پروژه‌های جدید و بازرسی ایمنی راه‌های موجود (Road Safety Inspection)، با هدف شناسایی نظام‌مند مخاطرات، ارزیابی وضعیت ایمنی زیرساخت‌ها و کمک به اولویت‌بندی اقدامات اصلاحی، یکی دیگر از زمینه‌های توسعه فعالیت‌های تخصصی شرکت است.
- توسعه تحقیقات کاربردی و نیازمحور در حوزه ایمنی خودرو
شناسایی مسائل و نیازمندی‌های عینی کشور در حوزه ایمنی خودرو، بررسی شکاف‌های فنی و آزمونی، انجام مطالعات کاربردی و بهره‌گیری از نتایج آن‌ها برای توسعه خدمات تخصصی آزمون، بازرسی و ارزیابی ایمنی وسایل نقلیه و تجهیزات مرتبط نیز در این چارچوب قرار دارد.
- بررسی فرصت‌های توسعه آزمون موانع و حفاظ‌های حاشیه راه
مطالعه فرصت‌های همکاری برای توسعه یا اجرای آزمون‌های عملکردی و ایمنی موانع و حفاظ‌های حاشیه راه، با توجه به اهمیت این تجهیزات در کاهش شدت پیامدهای خروج خودرو از مسیر، بر اساس الزامات و روش‌های آزمون معتبر و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های آزمایشگاهی و همکاری‌های تخصصی موردنیاز، از دیگر محورهای پیشنهادی است.
شعبانی در این خصوص تأکید کرد: «محورهای فوق، چارچوب اولیه موضوعات پیشنهادی هستند و متناسب با اولویت‌های کمیسیون ایمنی راه‌های کشور، نیازهای دستگاه‌های مسئول و نتایج بررسی‌های تخصصی، امکان شناسایی و تعریف سایر زمینه‌های همکاری نیز وجود خواهد داشت.»
نقش بخش خصوصی و شرکت‌های تخصصی در تحقق برنامه‌های ملی ایمنی راه
مدیر استراتژی و نوآوری ISQI با اشاره به اهمیت مشارکت بخش خصوصی در ارتقای ایمنی راه اظهار کرد: «یکی از نکات مهم در مطالعات جهانی و اسناد ملی ایمنی راه، ضرورت بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت‌های فنی و حرفه‌ای بخش خصوصی، در کنار مسئولیت‌ها و اختیارات دستگاه‌های حاکمیتی است.»
او افزود: «شرکت‌های تخصصی آزمون، بازرسی و ارزیابی انطباق می‌توانند در حوزه‌هایی نظیر ارزیابی مستقل، اعتبارسنجی نتایج، توسعه روش‌های آزمون و بازرسی، ممیزی نظام‌های مدیریتی و سنجش عملکرد اقدامات ایمنی، خدمات ارزشمندی ارائه کنند. این همکاری‌ها می‌توانند به افزایش قابلیت اتکای اطلاعات، بهبود کیفیت تصمیم‌گیری و استفاده اثربخش‌تر از منابع اختصاص‌یافته به ایمنی کمک کنند.»
شعبانی با تأکید بر نقش راهبردی کمیسیون ایمنی راه‌های کشور در این زمینه تصریح کرد: «از نگاه ما، نقش کمیسیون ایمنی راه‌های کشور در هماهنگی، راهبری و پیگیری برنامه‌های ملی اهمیت ویژه‌ای دارد و همکاری پیشنهادی با آن، فرصتی برای هم‌راستاسازی ظرفیت‌های تخصصی ISQI با نیازها و اولویت‌های ملی خواهد بود. طبیعتاً تعریف و اجرای پروژه‌ها نیز باید با رعایت صلاحیت‌های قانونی، استقلال حرفه‌ای و هماهنگی با دستگاه‌های مسئول انجام شود.»
ایمنی راه؛ مسئولیتی مشترک برای حفظ جان انسان‌ها
مدیر استراتژی و نوآوری شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران در پایان، با اشاره به اهمیت هفته یادمان قربانیان سوانح رانندگی گفت: «گرامیداشت قربانیان سوانح رانندگی، پیش از هر چیز یادآور مسئولیت مشترک ما در جلوگیری از تکرار این حوادث است. پشت هر عدد در آمار تصادفات، انسانی قرار دارد که زندگی او و خانواده‌اش ممکن است برای همیشه دگرگون شده باشد.»
او ادامه داد: «امروز دانش، استانداردها، ابزارها و تجارب ارزشمندی برای پیشگیری از بخش قابل‌توجهی از این حوادث در دسترس است. آنچه اهمیت دارد، تبدیل این دانش به اقداماتی هدفمند، قابل اجرا و قابل ارزیابی است.»
شعبانی در پایان خاطرنشان کرد: «امیدواریم با تداوم خدمات ارزشمند جاری شرکت و توسعه همکاری‌های تخصصی جدید، بتوانیم سهم مؤثرتری در ارتقای ایمنی راه‌ها و وسایل نقلیه، حمایت از برنامه‌های ملی و در نهایت حفظ جان انسان‌ها ایفا کنیم. به باور ما، ارزش نهایی هر اقدام در این حوزه را باید با میزان تأثیر آن بر ایمن‌تر شدن سفرها و کاهش خطرات و آسیب‌های انسانی سنجید.»
