معاینه فنی موتورخانه

بازرسی معاینه فنی موتورخانه‌

بخش خانگی، تجاری و عمومی با اختصاص بیش از ۴۰ درصد از کل مصرف انرژی کشور به عنوان یکی از اصلی‌­ترین مصرف کنندگان نهایی انواع حامل­‌های انرژی شناخته می‌­شود. رشد فزاینده مصرف انرژی در این بخش و ادامه روند کنونی مصرف بی­‌رویه انرژی در بخش‌های مختلف افزایش بهره‌­وری انرژی و کاهش تلفات در یک ساختمان مستلزم کنترل مراحل مختلف اعم از مرحله تولید انرژی گرمایشی یا سرمایشی، مرحله انتقال، مرحله توزیع و مصرف در تجهیزات نهایی است و در واقع راندمان کل از حاصلضرب راندمان هر کدام از این مراحل در یکدیگر بدست می­‌آید. لذا کاهش راندمان هر کدام از این مراحل منجر به کاهش راندمان کل خواهد شد.

معاینه فنی موتورخانه‌

در بسیاری از موارد در ساختمان­‌های مسکونی از سیستم حرارت مرکزی برای تولید انرژی گرمایشی استفاده می‌­شود. خوشبختانه در کشور ما اقداماتی چون استفاده از پنجره­‌های دوجداره، شیرهای ترموستاتیک رادیاتور، کنترل هوشمند موتورخانه، عایقکاری دیوارها و لوله‌ها و… منجر به کاهش چشمگیر تلفات انرژی در مراحل انتقال تا مصرف نهایی انرژی در یک ساختمان شده­‌اند. اما متاسفانه در قسمت موتورخانه­‌ها و به طور خاص سیستم احتراق آن (دیگ، مشعل و دودکش) تاکنون اقدام موثر و فراگیری صورت نپذیرفته است.

یکی از اقدامات موثر در راستای تغییر رویکردها در مصرف انرژی، اجرای طرح معاینه فنی موتورخانه‌  مسکونی،‌ اداری، تجاری و خدماتی بر اساس استاندارد ملی ۱۶۰۰۰ در ساختمان‌ها است.

استاندارد ملی ۱۶۰۰۰ به عنوان یک گام ضروری جهت ممیزی، بهینه سازی و کاهش معضلات موتورخانه‌ها و کاهش مصرف سوخت و آلاینده‌های زیست محیطی تهیه شده و شامل مراحل مختلفی از جمله «بررسی کامل ساختمان موتورخانه و اجزای آن و تنظیم اطلاعات موتورخانه»، «آنالیز محصولات احتراق خروجی از دودکش با دستگاه آنالایزر گاز و مقایسه آن با استاندارد»، «تنظیم دقیق مشعل به منظور کاهش مصرف سوخت و گازهای آلاینده هوا»، «اندازه‌گیری و متعادل نمودن قدرت مکش دودکش به منظور بالا بردن راندمان دیگ»، «تهیه گزارشی از مشکلات موتورخانه و اجزای قید شده در این استاندارد و راه حل‌ها» و «تحویل گزارش بازرسی و آزمون معاینه فنی دوره‌ای موتورخانه به سازمان مربوطه» می‌باشد.

هدف از تدوین استاندارد ملی ۱۶۰۰۰، تعیین روش معاینه فنی (بازرسی دوره‌ای و بهینه‌سازی مصرف انرژی) موتورخانه‌های آبگرم و آبداغ ویژه تاسیسات گرمایشی و تهیه آب گرم مصرفی ساختمان است. (به منظور کاهش آلودگی هوا و ارتقای سطح سلامت، ایمنی و رفاه ساکنین، صرفه جویی در مصرف انرژی، کمک به اجرای ضوابط و استانداردهای مربوط به مصرف انرژی در همه ساختمان‌های کشور)

این دستورالعمل برای موتورخانه‌هایی که با گاز طبیعی و گازوئیل کار می‌کنند کاربرد دارد.

این دستورالعمل برای موتورخانه‌هایی که در آن‌ها از دیگ بخار یا سامانه چیلرهای جذبی شعله مستقیم استفاده می‌شود کاربرد ندارد.

موتورخانه‌های آبگرم و آبداغ ویژه تاسیسات گرمایشی و تهیه آب گرم مصرفی ساختمان‌ها باید حداقل دو بار در سال مورد معاینه فنی قرار بگیرند.

در این طرح، از طریق اصلاح عملکرد سیستم مولد انرژی، ضمن بهبود راندمان سیستم، مقدار گازهای آلاینده خروجی از دودکش‌ها، تا حد بسیار زیادی کاهش می‌یابند.

کاهش حداقل ۲۰ تا ۳۰ درصدی در مصرف انرژی و بیش از ۷۰ درصد در انتشار گازهای آلاینده (به ویژه مونوکسید کربن)، دستاوردهای قابل انتظار از اجرای این طرح بزرگ ملی است.

معاینه فنی موتورخانه

طبق این دستورالعمل، تیم فنی به موتورخانه­‌ها مراجعه کرده و پس از ثبت مشخصات فنی، با استفاده از دستگاه آنالیز گاز، مشعل را به گونه‌­ای تنظیم می­‌کنند که با قرار گرفتن در محدوده بهینه پارامترهای احتراق اعم از درصد هوای اضافه، مونواکسید کربن و…  میزان مصرف سوخت مشعل‌ها به حداقل ممکن برسند. با اعمال نقطه بهینه در احتراق دیگ و محاسبات مجدد به اثبات سه فرضیه تحقیق که به‌صورت زیر می‌باشد، میسر گردید.

الف – مدیریت مصرف سوخت باعث افزایش راندمان دیگ می­‌گردد.

ب – مدیریت مصرف سوخت سبب کاهش مصرف سوخت می­‌گردد.

ج – مدیریت مصرف سوخت سبب کاهش آلاینده­‌ها می­‌گردد.

عدم رعایت استانداردها در ساختمان موتورخانه، چیدمان نامناسب تجهیزات، کارکرد نامناسب تجهیزات و عدم سرویس به موقع آن‌ها و از همه مهمتر تنظیم نبودن مشعل و مکش نامناسب دودکش در موتورخانه­‌های مورد بررسی از عواملی هستند که منجر به مصرف بیش از حد سوخت در این موتورخانه‌ها می­‌شوند.

۱ – مراحل و روش اجرایی معاینه فنی موتورخانه به صورت دوره‌ای

۱-۱  مراحل معاینه فنی دوره‌ای موتورخانه

مراحل معاینه فنی موتورخانه به صورت دوره‌ای به شرح زیر برای تعیین حدود آلایندگی و بهینه‌سازی مصرف سوخت در موتورخانه باید انجام شوند.

  • به مدیر ساختمان، جهت معرفی گروه بازرسی مراجعه شده و برنامه کاری ارائه شود.
  • به همراه مسئول موتورخانه به موتورخانه مراجعه شود.
  • مشعل و پمپ‌ها توسط مسئول موتورخانه روشن شده و وضعیت اولیه تعیین شود. پس از اطمینان از سالم بودن مشعل و پمپ‌ها، شروع به کار شود.
  • سایر مصارف حتی الامکان قطع شده و عدد کنتور خوانده شود.
  • عدد ترموستات دیگ و پمپ ثبت شود.
  • مطابق پیوست ث محل اندازه‌گیری محصولات احتراق بر روی دودکش تعیین شده و به اندازه قطر پروب
  • دستگاه آنالیز محصولات احتراق سوراخ در آن ایجاد شود.
  • اندازه گیری غلظت محصولات احتراق توسط دستگاه آنالیز محصولات احتراق انجام گیرد.

یادآوری: در موتورخانه‌هایی که از مشعل گازوییل‌سوز استفاده می‌شود، باید علاوه بر اندازه‌گیری غلظت محصولات احتراق، آنالیز دود نیز مطابق استاندارد ملی ۷۵۹۴ انجام گیرد.

 

  • با تنظیم ترموستات دیگ در دمای مناسب، از خاموش نشدن آن در زمان اندازه‌گیری دبی گاز اطمینان حاصل شود. دو روش برای اندازه‌گیری دبی گاز ورودی به مشعل پیشنهاد می‌شود:
  • خارج کردن سایر مصارف گاز از مدار، قرائت کنتور به مدت ۳ دقیقه و محاسبه دبی گاز ورودی به مشعل.
  • اندازه‌گیری فشار دو سر شیر و یا گاورنر و محاسبه دبی گاز عبوری با توجه به نمودار مشخصه شیر یا گاورنر.

یادآوری: در صورتی که مشعل مدت زیادی خاموش بوده و دمای آب داخل دیگ کمتر از دمای معمول بود لازم است ابتدا مشعل به مدت کافی روشن شود تا آب گرم شده و به دمای حداقل ۶۰ درجه برسد، سپس مرحله ۸ انجام شود.

  • آنالیز اولیه احتراق، مکش و دبی گاز ورودی به مشعل در شناسنامه فنی (به پیوست الف استاندارد مراجعه شود) ثبت شود.
  • ظرفیت اسمی اولیه مشعل محاسبه گردد.

یادآوری: در موتورخانه‌هایی که از مشعل گازوییل سوز استفاده می‌شود، در صورت امکان اندازه‌گیری دبی مصرف سوخت ظرفیت اسمی مشعل محاسبه گردد.

  • ظرفیت دیگ تعیین گردد.
  • ظرفیت اسمی بهینه مشعل تعیین گردد.
  • دبی مصرف گاز/ گازوییل در حالت بهینه تعیین گردد.
  • وضعیت درزبندی یا نشتی دیگ بررسی شده و در صورت امکان اصلاح شود.
  • سایر منافذ (مانند اطراف محل نصب مشعل) نیز در صورت امکان با چسب آلومینیوم یا خمیر دیگ درزبندی شود.
  • توصیه می‌شود در صورت امکان دمپر مناسب روی دودکش نصب شود.
  • توصیه می‌شود در صورتی که نیاز به تعویض بخشی از دودکش بود با هماهنگی مسئول موتورخانه این کار انجام شود.
  • در صورتی که مکش دودکش مثبت یا صفر بود توسط بازبینی آن (و یا گرفتن مکش) در حالت خاموش از عدم گرفتگی مسیر دودکش اطمینان حاصل شود
  • خط سوخت بازبینی و اشکالات آن مشخص گردد.
  • فیلتر بازبینی گردد.
  • مشعل سرویس گردد. سرویس مشعل حداقل شامل موارد زیر می‌باشد:

الف – باز کردن در پوش اصلی، تمیز کردن فن و لوله حس کننده فشار هوا

ب – بازبینی جرقه‌زن و یون شعله و در صورت لزوم تعویض آن با توافق متصدی تاسیسات

پ – بازبینی شعله پوش و شعله پخش کن و تنظیم آن در صورت نیاز

یادآوری: در موتورخانه‌هایی که از مشعل گازوییل سوز استفاده می‌شود، عملکرد پمپ و نازل گازوییل به صورت چشمی بررسی شود.

  • بازرسی لقی و نصب صحیح مشعل در محل خود.
  • به منظور ایجاد تطابق نسبی میان ظرفیت دیگ و مشعل، با مقایسه مقدار مصرف اولیه گاز و مقدار مصرف بهینه بدست آمده، مقدار گاز ورودی مشعل به صورت متناسب کم یا زیاد شود.
  • در این حالت شعله به ته دیگ نخورده و حتی الامکان ۸۰ % طول دیگ را بپوشاند.
  • پس از تنظیم اولیه دبی گاز/گازوییل، دریچه هوا طوری تنظیم شود که مقدار CO در محدوده استاندارد (مطابق با الزامات عملکردی ارائه شده در بند ۵ استاندارد) قرار گیرد و هوای اضافه به کمترین مقدار ممکن (توصیه می‌گردد این مقدار کمتر از ۳۰% باشد) برسد.
  • اگر با تنظیم دریچه هوای مشعل، رسیدن به این نقطه امکانپذیر نبود می‌توان با کم کردن تدریجی و اندک دبی گاز/گازوییل و تغییر دریچه هوا به سمت نقطه مطلوب حرکت کرد.
  • در صورتی که در ظرفیت‌های پایین‌تر رسیدن به این نقطه امکان‌پذیر نبود، ظرفیت را به صورت تدریجی افزایش داده تا به نقطه مطلوب دست یافت. در این حالت نیز باید توجه داشت که نباید شعله به انتهای دیگ برخورد کند.
  • پس از رسیدن به نقطه مطلوب، نتایج آنالیز ثبت و مشعل خاموش شود.
  • عدد کنتور خوانده شده و ثبت گردد.
  • پس از جمع‌آوری کلیه وسایل و اتمام کار، شناسنامه فنی تکمیل شده (پیوست الف استاندارد ملی ۱۶۰۰۰) به امضای مسئول موتورخانه برسد.
  • از موتورخانه خارج شده و با مراجعه به مدیر ساختمان (در صورتیکه مسئولیت موتورخانه با مدیر ساختمان نباشد) همراه با مسئول موتورخانه شناسنامه فنی (پیوست الف استاندارد ملی ۱۶۰۰۰)، امضا شده و تاییدیه نهایی تکمیل گردد.

معاینه فنی موتورخانه

۱-۲  روش اجرایی معاینه فنی دوره ای موتورخانه

۱-۲-۱  تنظیم شعله

تنظیم شعله باید در نقطه‌ای صورت گیرد که دیگ و مشعل بالاترین راندمان را دارند و حد استاندارد محصولات احتراق مطابق با حد پذیرش‌های استاندارد ملی ۱۶۰۰۰ رعایت گردد و هوای اضافه در کمترین مقدار ایمن آن مطابق با استانداردهای ملی به شماره ۷۵۹۵ و ۷۵۹۴ باشد.

۱-۲-۲ غلظت مونواکسید کربن خروجی و اکسیدهای نیتروژن وهیدروکربورهای نسوخته و عدد دود

مقدار گاز مونواکسیدکربن منتشر شده از دودکش به عنوان یکی از آلاینده های اصلی محیط زیست در منابع خانگی بسیار حائز اهمیت است. لذا مقدار آن قبل و بعد از بهینه سازی برای هر یک از دی‌ها نوشته می‌شود تا علاوه بر ثبت وضعیت جاری مقدار کاهش آن در اثر انجام معاینه فنی موتورخانه به صورت دوره‌ای مشخص گردد. حد استاندارد مقدار گاز مونواکسید کربن و اکسیدهای نیتروژن و هیدروکربورهای نسوخته و عدد دود مطابق با استانداردهای ملی ایران به شماره های ۷۵۹۴ و ۷۵۹۵ و بند ۵ استاندارد ۱۶۰۰۰ می‌باشد.

۱-۲-۳ غلظت اکسیژن خروجی

مقدار گاز اکسیژن خروجی از دودکش بسیار مهم است. زیرا مقدار هوای اضافه، گاز دی اکسید کربن و راندمان احتراق به طور مستقیم از مقدار اکسیژن خروجی از دودکش تعیین میگردد. لذا با استفاده از دستگاه آنالیز گازهای خروجی از دودکش مقدار آن قبل و بعد از بهینه سازی برای هر یک از دیگها نوشته میشود تا علاوه بر ثبت وضعیت جاری مقدار افزایش راندمان احتراق در اثر انجام معاینه فنی دورهای موتورخانه مشخص گردد. به طور معمول توصیه میگردد مقدار آن برای مشعل های گازسوز و گازوییل سوز کمتر از ۵% باشد.

 

۲- معیار های پذیرش محصولات احتراق

۲-۱- معیار پذیرش محصولات احتراق موتورخانه‌هایی که با گاز طبیعی کار می‌کنند

میزان CO و NOx محصولات احتراق بر مبنای هوای خشک نباید از مقادیر زیر بیشتر شود:

الف) حد مجاز انتشار گاز CO :

معاینه فنی موتورخانه

ب) حد مجاز انتشار گاز NOx :

معاینه فنی موتورخانه

۲-۲- معیار پذیرش محصولات احتراق موتورخانه‌هایی که با گازوئیل کار می‌کنند

میزان CO و NOx محصولات احتراق بر مبنای هوای خشک نباید از مقادیر زیر بیشتر شود:

الف) حد مجاز انتشار گاز CO :

معاینه فنی موتورخانه

ب) حد مجاز انتشار گاز NOx :

معاینه فنی موتورخانه

پ) میزان هیدروکربورهای نسوخته (HC) تحت شرایط معاینه فنی موتورخانه به صورت دوره‌ای به جز ۲۰ ثانیه اول نباید از ۱۰ppm بیشتر شود.

ت) عدد دود در تمامی توان‌های ورودی مشعل باید کمتر از یا مساوی یک باشد.

 

معاینه فنی موتورخانه

معاینه فنی موتورخانه

 

مسئول مربوطه: علی فراهانی

تلفن تماس: ۴۳۹۰۴۲۱۶