بازرسی فنی کالا

آشنایی با بازرسی فنی کالا در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی

از آنجا که در دنیای امروز صنعت در زمینه‌های مختلف رشد بسیاری کرده، نیاز به تامین کالا جهت ساخت، نصب و جایگزین نمودن قطعات فرسوده، بیشتر از پیش احساس می‌شود. این باعث شده تا بازرسی کالا اهمیت ویژه‌ای پیدا کند. صنایع نفت، گاز و پتروشیمی نیز از این قضیه مستثنی نبوده و درنتیجه، بازرسی فنی کالا بر اساس استانداردهای جهانی ضروری به نظر می‌رسد.

از جمله مواردی که باید به آن‌ها توجه کرد؛ آگاهی و اشراف بازرس کالا به استانداردهای ساخت و متریال، اشراف به مستندات ارائه شده از طرف سازنده و توانایی تشکیل یک چهار چوب حقیقی برای انجام بازرسی می‌باشد. که این چهار چوب باید در محدوده سلسله مراتب و روابط اداری و فنی خریدار یا متقاضی کالا باشد.

بازرسی فنی شامل کنترل کلیه فعالیت‌های کیفی اعم از بررسی مدارک و گواهینامه‌ها، بازدیدها، آزمون‌ها و تست‌های بررسی کیفی بر روی مواد اولیه و تجهیزات بوده که به منظور بررسی انطباق محصول با مشخصات فنی و استانداردهای مربوطه، انجام می‌شود. در بازرسی فنی سطح، نوع و مقدار بازرسی به طور دقیق تعیین می‌گردد.

مطابق استاندارد ایزو ۸۴۰۲ بازرسی شامل فعالیت‌هایی همچون؛ اندازه گیری، آزمایش، آزمون یا سنجش یک یا چند ویژگی از یک موضوع و مقایسه نتایج با الزامات مشخص شده، می‌باشد. درحقیقت کلیه این فعالیت‌ها به منظور کسب اطمینان از انطباق کالا با ویژگی‌های مورد نظر انجام می‌گیرد.

تعریف دیگر بازرسی، از منظر استاندارد ایزو ۹۰۰۰ عبارت است از: ارزیابی انطباق از طریق مشاهده و قضاوت و در صورت مقتضی همراه با اندازه گیری، تست یا مقایسه با شاخص. همچنین لازم به ذکر است که براساس این استاندارد، انطباق به معنای برآورده سازی یک الزام می‌باشد.

اصولا فرآیند بازرسی شامل مراحل زیر است:

  • کنترل و صحه‌گذاری بر«طرح کیفی» ارائه شده از سوی تولیدکننده مطابق با نیازمندی‌های قرارداد و استانداردهای مربوطه
  • کنترل و نظارت بر نحوه ارزیابی پیمانکاران فرعی و تولیدکنندگان مواد اولیه
  • نظارت بر نحوه بازرسی اقلام ورودی
  • کنترل ادواری مراحل تولید
  • بازرسی و صحه‌گذاری کنترل‌های صورت گرفته بر محصول نهایی و سوابق فنی

گاهی کالاهای سفارش داده شده از قبل ساخته شده‌اند. در این صورت ممکن است بازرسی حین ساخت قبلا توسط سازمان دیگری انجام شده باشد یا فقط بازرسی نهایی کالا و بازرسی پیش از حمل مورد توافق مشتری و فروشنده (سازنده) باشد. از این رو، از آنجا که کالاهای مورد نظر حین ساخت مورد بازرسی قرار نگرفته‌اند، لازم است بازرسی کالا در یک مرحله بسیار حساس و دشوار انجام شود. درحقیقت می‌توان گفت در این حالت مسئله مهم در بازرسی کالا کنترل مدارک فنی ساخت و کنترل کیفیت کالا (انطباق محصول) خواهد بود که توسط بازرس مربوطه انجام می‌شود. زیرا در زمان انجام بازرسی‌های مربوط به مراحل ساخت قبلا بدون حضور بازرس مورد نظر انجام گرفته است.

اطلاع بازرسی از نحوه بازرسی و شرایط کالا پیش از انجام بازرسی و بررسی مدارک، ضروریست. به عبارت دیگر باید اشراف کامل به الزامات قراردادی و درخواست مشتری داشته باشد که این الزامات در قرارداد بین تامین کننده کالا و مشتری وجود دارد.

نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که الزامات مشتری نسبت به الزامات استاندارد اولویت بیشتری دارد. البته، معمولا الزامات مشتری شامل یک سری الزامات استانداردی هم می‌شود. یعنی مشتری علاوه بر اینکه یک سری درخواست‌ها و نیازهای خود را اعلام می‌کند، در نهایت؛ تامین کننده را به پیروی از الزامات استاندارد مربوط به ساخت محصول مورد سفارش الزام می‌نماید.

در حقیقت، وظیفه بازرس این است که، محصول را مطابق با الزامات و خواسته‌های مشتری بررسی کند و مطمئن شود که محصول کلیه الزامات مشتری را برآورده می‌سازد.

گروه‌های مسئول در بازرسی فنی کالا

سازنده یا فروشنده کالا: انجام بازرسی‌های لازم جهت تضمین انطباق محصول با مشخصات فنی و استانداردهای مربوطه از مسئولیت‌های اصلی سازنده یا فروشنده می‌باشد.

پیمانکار اصلی، خریدار یا کارفرما: بازرسی‌های لازم را به منظور اطمینان از انطباق کالا با مشخصات فنی و استانداردهای مربوطه انجام می‌دهد.

بازرس شخص ثالث: شرکت بازرس شخص ثالث شرکت بی‌طرفیست که توسط کارفرما مشخص می‌شود تا بر اساس درخواست سازنده و با هماهنگی پیمانکار اصلی، فعالیت‌های مربوط به بازرسی را در زمان‌ها و مکان‌های مختلف انجام دهد. حضور شرکت‌های بازرسی فنی کالا به منظور حصول اطمینان برای کارفرمای اصلی از صحت انطباق کالا با مشخصات فنی می‌باشد.

شرح فعالیت‌های بازرسی در حین ساخت

تست‌ها و بازرسی‌های فنی کالا براساس مشخصات و استانداردهای طراحی و ساخت استخراج شده و در طی فرایند ساخت و تولید تجهیزات، در ایستگاه‌های مختلف در برنامه کنترل کیفیت گنجانده می‌شود.

حجم انجام تست و بازرسی

تعداد کالاهای مورد نظر برای اجرای فعالیت‌های تست و بازرسی فنی کالا نسبت به تعداد کل بر اساس کمیتی به نام Test Frequency  پیش بینی می‌شود. به عنوان مثال اگر ۱۰ عدد شیرآلات صنعتی ساخته شده باشد، آزمون مقاومت در برابر آتش می‌تواند بر روی یک عدد (%۱۰) از این شیرآلات صورت پذیرد، یا انجام آزمون غیر مخرب ذرات مغناطیسی بر روی بدنه شیرآلات می‌تواند به طور %۱۰۰ انجام شود.

میزان مشارکت عوامل مرتبط در فعالیت‌های تست و بازرسی فنی کالا

میزان مشارکت گروه‌های بازرسی فنی یا کنترل کیفی (کارفرما، پیمانکار، سازنده(TPA  در ایستگاه‌های مختلف تست و بازرسی، متفاوت بوده که شرایط هر یک از آن‌ها در طرح کنترل کیفی گنجانده شده و به شرح زیر می‌باشد :

  • حضور الزامی در بازرسی

اگر لازم باشد که بازرس حتما حضور داشته باشد، در این صورت اجرای عملیات تست و بازرسی فنی کالا توسط سازنده باید حتما در حضور بازرس مورد نظر انجام شود و تا زمانیکه این مرحله با شرایط مذکور محقق نگردد فرآیند بعدی ساخت قابل اجرا نخواهد بود.

  • حضور کامل در بازرسی

عملیات بازرسی در این حالت باید در حضور بازرس صورت گیرد ولی عدم حضور بازرس مانعی برای اجرای عملیات بازرسی فنی کالا و انجام مرحله بعدی ساخت؛ نخواهد بود.

  • حضور جزئی در بازرسی

در این حالت، عملیات بازرسی در حضور بازرس بر روی بخشی از کالا انجام می‌شود و عدم حضور بازرس مانعی برای اجرای کامل عملیات بازرسی توسط سازنده و انجام مرحله بعدی ساخت نخواهد بود.

  • بررسی  گواهی کالا و مواد اولیه

در این بررسی گواهی کالا و مواد اولیه جهت حصول اطمینان از انجام کلیه بازرسی‌ها و انطباق نتایج با مشخصات فنی و استانداردهای مرجع مورد آزمایش قرار می‌گیرد.

  • مرور و تایید مدارک کالا

در این حالت، نتایج تست و آزمون‌های انجام شده جهت حصول اطمینان از صحت بازرسی‌ها با مشخصات فنی یا استانداردهای مرجع منطبق می‌شود. بعلاوه لازم به ذکر است که بازرس مسئولیت صحت گزارش‌ها را بر عهده دارد.

ارزیابی و انتخاب سازندگان

لازم است کارفرما قبل از بستن قرار داد قابلیت و توانمندی سازندگان را از نظر کیفی مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد. و از کارخانه و کلیه امکانات، تجهیزات و نیروی انسانی موجود بازدید کند. این ارزیابی توسط گروه کارشناسی خبره و بر اساس فرم‌های مربوطه با سیستم امتیازبندی مشخص صورت می‌گیرد. در فرم ارزیابی به موارد زیر اشاره شده است:

  • فضای کارگاه سازندگان اعم از مساحت کل کارخانه، فضای اداری، مساحت کارگاه‌های سقف پوشیده و سرباز، مساحت انبارهای کالای سرپوشیده و سرباز و…
  • ماشین آلات و کلیه تجهیزات خطوط تولید از نظر سال ساخت، کیفیت عملکرد، پیشرفته بودن تکنولوژی به کاررفته، ظرفیت اسمی و…
  • ساختار تشکیلاتی بر اساس نمودار سازمانی سازنده
  • سیستم آموزشی
  • تسهیلات سخت افزاری و نرم افزاری گروه‌های طراحی و مهندسی، برنامه ریزی و کنترل پروژه و … .
  • سیستم مدیریت و ارتقا کیفیت و وجود خط مشی سازمانی
  • ساختار واحد کنترل کیفیت
  • رویه بازبینی تجهیزات تست و آزمون
  • رویه کنترل محصول نامنطبق
  • رویه تحقق محصول
  • سیستم ایمنی، سلامت و محیط زیست سازنده
  • لیست مشتریان و رضایت‌مندی آن‌ها
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *